Micro Stress Symptoms And Effects: दैनंदिन जीवनातील धावपळ आणि कामाचा ताण आजच्या काळात कोणालाच चुकला नाही. आपण सहसा मोठ्या संकटांना किंवा गंभीर समस्यांनाच 'तणाव' मानतो, पण प्रत्यक्षात आपल्या मानसिक स्वास्थ्याला खरी हानी पोहोचवते ती म्हणजे 'मायक्रो स्ट्रेस'ची समस्या. मायक्रो स्ट्रेस म्हणजे रोजच्या आयुष्यातील छोट्या-छोट्या चिंता, ज्या सकृतदर्शनी अगदी नगण्य वाटतात, परंतु त्या मनावर आणि शरीरावर सतत दबाव निर्माण करत राहतात.

सकाळी कामावर जायला थोडा उशीर होणे, मोबाईलवर सतत येणारे नोटिफिकेशन, ऑफिसमधील कामाची डेडलाईन, घराच्या जबाबदाऱ्या किंवा जवळच्या व्यक्तीची छोटीशी नाराजी यांसारख्या गोष्टी या प्रकारच्या तणावाचे मुख्य कारण ठरतात. ही संकटे मोठी नसली तरी, वारंवार घडत असल्यामुळे त्यांचा एकत्रित परिणाम खूप मोठा असतो. जेव्हा आपल्याकडून अपेक्षांचे ओझे वाढते आणि स्वतःसाठी वेळ उरत नाही, तेव्हा मायक्रो स्ट्रेस हळूहळू आपले पाय पसरु लागतो. याची लक्षणे चटकन लक्षात येत नाहीत, परंतु सततची चिडचिड, एकाग्रतेचा अभाव, छोट्या गोष्टींवरुन येणारा राग आणि झोप न येणे यातून हा तणाव स्पष्टपणे जाणवू लागतो.

आरएमएल हॉस्पिटलमधील औषध विभागाचे संचालक प्राध्यापक डॉ. सुभाष गिरी यांच्या मते, सातत्याने निर्माण होणारा हा मायक्रो स्ट्रेस शरीरातील तणाव (Stress) निर्माण करणाऱ्या हार्मोन्सची पातळी वाढवतो. यामुळे रक्तदाब वाढू शकतो आणि हृदयावर ताण येतो. दीर्घकाळ ही स्थिती राहिल्यास शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत होते, ज्यामुळे सर्दी-खोकला किंवा संसर्गजन्य आजार वारंवार उद्भवू शकतात. इतकेच नाही तर, मायक्रो स्ट्रेसचा थेट परिणाम आपल्या पचनसंस्थेवरही होतो, ज्यामुळे गॅस, ॲसिडिटी आणि पोटदुखीचा त्रास वाढतो.

मानसिक दृष्ट्या व्यक्तीला सतत थकवा, उदासी आणि कामातील उत्साहाची कमतरता जाणवू लागते. नीट झोप न मिळाल्यामुळे दिवसभर सुस्ती राहते आणि कामाची क्षमता घटते. जर वेळेत याकडे लक्ष दिले नाही, तर भविष्यात चिंता (Anxiety) आणि नैराश्यासारखे (Depression) गंभीर आजार जडू शकतात, म्हणूनच या छोट्या तणावांकडे दुर्लक्ष करणे धोक्याचे ठरु शकते.

आजच्या स्पर्धात्मक युगात काही विशिष्ट गटांना मायक्रो स्ट्रेसचा धोका अधिक असतो. जे लोक एकाच वेळी अनेक कामे (Multitasking) करतात, जसे की नोकरी करणाऱ्या महिला, विद्यार्थी किंवा ऑफिसमध्ये सतत टार्गेट पूर्ण करणारे कर्मचारी, त्यांना हा तणाव लवकर ग्रासतो. तसेच, जे लोक प्रत्येक गोष्टीत परिपूर्णता (Perfection) शोधतात किंवा इतरांच्या अपेक्षा पूर्ण करण्याचा दबाव स्वतःवर घेतात, ते देखील या समस्येचे बळी ठरतात. डिजिटल गॅझेट्सचा अतिवापर आणि सोशल मीडियावर इतरांशी स्वतःची तुलना करण्याच्या सवयीमुळे हा ताण अधिक तीव्र होतो. ज्यांना विश्रांतीसाठी आणि स्वतःच्या छंदासाठी पुरेसा वेळ मिळत नाही, त्यांच्यात मायक्रो स्ट्रेस वेगाने वाढतो.

या समस्येपासून बचाव करण्यासाठी काही साध्या पण प्रभावी सवयी अंगीकारणे गरजेचे आहे. रोज 7 ते 8 तासांची शांत झोप घेणे हे मानसिक आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. कामाच्या दरम्यान छोटे-छोटे ब्रेक घेतल्यामुळे मेंदूला विश्रांती मिळते आणि कार्यक्षमता वाढते. मोबाईलमधील अनावश्यक नोटिफिकेशन बंद ठेवल्यास आपले लक्ष विचलित होण्याचे प्रमाण कमी होते.

वेळेचे योग्य नियोजन करणे आणि आपली प्राथमिकता ठरवणे हा मायक्रो स्ट्रेस टाळण्याचा उत्तम मार्ग आहे. रोज हलका व्यायाम (Exercise) किंवा योगासने केल्यामुळे शरीरातील सकारात्मक ऊर्जा वाढते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, आपल्या मनातील चिंता किंवा समस्यांविषयी कुटुंब आणि मित्रांशी मोकळेपणाने बोलणे गरजेचे आहे. या लहान बदलांमुळे आपण मायक्रो स्ट्रेसवर मात करुन एक आनंदी आणि निरोगी जीवन जगू शकतो.