मोबाईलवर अनोळखी नंबरवरून येणारे फोन, स्पॅम कॉल आणि ऑनलाइन फसवणुकीच्या घटनांमुळे अनेकजण त्रस्त आहेत. अशा परिस्थितीत मोबाईल वापरकर्त्यांसाठी कॉलिंगशी संबंधित एक महत्त्वाचा बदल चर्चेत आला आहे. दूरसंचार विभागाने (DoT) कॉलिंग नेम प्रेझेंटेशन (CNAP) सेवा लागू करण्याबाबत दूरसंचार कंपन्यांना निर्देश दिल्याचे वृत्त आहे. या सुविधेमुळे कॉल करणाऱ्या व्यक्तीचे नाव मोबाईलच्या स्क्रीनवर दिसण्याची व्यवस्था केली जाणार आहे. मात्र, ही सेवा १ नोव्हेंबर २०२६ पासून सर्वत्र अनिवार्यपणे लागू होणार असल्याच्या दाव्याची अधिकृत अधिसूचनेतून खात्री करणे आवश्यक आहे.

CNAP सेवा म्हणजे नेमकं काय?

CNAP म्हणजे कॉलिंग नेम प्रेझेंटेशन. या सुविधेचा उद्देश फोन करणाऱ्या व्यक्तीची ओळख कॉल स्वीकारणाऱ्या व्यक्तीपर्यंत पोहोचवणे हा आहे. सध्या अनोळखी नंबरवरून फोन आल्यास स्क्रीनवर प्रामुख्याने मोबाईल नंबर दिसतो. मात्र, CNAP सुविधा उपलब्ध झाल्यास नंबरसोबत कॉल करणाऱ्या व्यक्तीचे नावही दिसू शकते. यामुळे फोन उचलण्यापूर्वी कॉल कोणाकडून आला आहे, याचा अंदाज घेणे ग्राहकांना सोपे होऊ शकते.

मोबाईलमध्ये नंबर सेव्ह नसेल तर काय होणार?

एखाद्या व्यक्तीचा मोबाईल नंबर तुमच्या कॉन्टॅक्ट लिस्टमध्ये सेव्ह असेल, तर तुमच्या फोनमध्ये सेव्ह केलेले नाव दिसू शकते. मात्र, नंबर सेव्ह नसल्यास देशांतर्गत कॉलसाठी दूरसंचार कंपनीच्या ग्राहक नोंदींमध्ये असलेले नाव दाखवले जाण्याची व्यवस्था असू शकते.

आंतरराष्ट्रीय कॉलच्या बाबतीत अनोळखी नंबरसोबत ‘International Call’ असा उल्लेख दिसू शकतो. त्यामुळे परदेशातून आलेला कॉल ओळखणे काही प्रमाणात सोपे होऊ शकते.

ही सेवा सुरू करण्यासाठी वेगळे पैसे द्यावे लागणार का?

उपलब्ध माहितीनुसार, CNAP सेवा ग्राहकांना स्वतंत्र विनंती किंवा वेगळे अ‍ॅक्टिव्हेशन न करता उपलब्ध करून देण्याची तरतूद आहे. सुरुवातीच्या टप्प्यात 4G आणि त्यापुढील तंत्रज्ञानावर आधारित वायरलेस नेटवर्कवर ही सुविधा लागू करण्याचा विचार असल्याचे सांगितले जात आहे. 2G, 3G आणि लँडलाइन सेवांबाबत स्वतंत्र निर्णय घेतला जाऊ शकतो. प्रत्यक्ष उपलब्धता ही संबंधित दूरसंचार कंपनी, नेटवर्क आणि अधिकृत अंमलबजावणीच्या वेळापत्रकावर अवलंबून असेल.

स्पॅम आणि फसवणुकीचे कॉल कमी होणार का?

अनोळखी नंबरवरून येणाऱ्या कॉलची ओळख समजल्यास ग्राहकांना फोन उचलायचा की नाही, याचा निर्णय घेणे सोपे होऊ शकते. त्यामुळे मार्केटिंग कॉल, संशयास्पद फोन आणि काही प्रकारच्या फसवणुकीच्या प्रयत्नांपासून सावध राहण्यास मदत मिळू शकते.

मात्र, स्क्रीनवर नाव दिसले म्हणजे कॉल सुरक्षितच आहे, असे समजू नये. फसवणूक करणारे लोक बनावट ओळख वापरू शकतात. त्यामुळे बँक खात्याची माहिती, OTP, पासवर्ड किंवा इतर गोपनीय तपशील फोनवर कोणालाही सांगू नयेत.

कोणत्या कॉलवर नाव दिसणार नाही?

निर्धारित नियमांनुसार कॉलिंग लाइन आयडेंटिफिकेशन रिस्ट्रिक्शन (CLIR) सुविधा वापरणाऱ्या ग्राहकांची ओळख स्क्रीनवर प्रदर्शित केली जाणार नाही, अशी तरतूद असू शकते. तसेच, व्यावसायिक किंवा मोठ्या प्रमाणात कनेक्शन वापरणाऱ्या संस्था आणि कंपन्यांना पडताळणीनंतर नोंदणीकृत व्यापारनाव दाखवण्याची सुविधा दिली जाऊ शकते. याशिवाय, चुकीचे नाव दिसल्यास ग्राहकांना तक्रार नोंदवता यावी आणि तिचे वेळेत निराकरण व्हावे, यासाठी दूरसंचार कंपन्यांना व्यवस्था करावी लागू शकते.

ग्राहकांनी काय लक्षात ठेवावे?

CNAP सेवा लागू झाल्यास अनोळखी कॉलची ओळख समजण्यास मदत होऊ शकते. तरीही प्रत्येक कॉलची सत्यता केवळ स्क्रीनवर दिसणाऱ्या नावावरून ठरवू नये. कोणतीही आर्थिक माहिती देण्यापूर्वी संबंधित बँक किंवा संस्थेच्या अधिकृत माध्यमातून खात्री करून घ्यावी.