नोकरी करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी भविष्य निर्वाह निधी (PF) हा निवृत्तीनंतरच्या आर्थिक सुरक्षिततेचा महत्त्वाचा आधार आहे. मात्र, अचानक उद्भवलेले आजारपण, मुलांचे शिक्षण, लग्न किंवा घर खरेदी यांसारख्या गरजांसाठी अनेकदा PF मधील रक्कम वापरण्याची वेळ येते. अशा परिस्थितीत कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी संघटनेने (EPFO) पैसे काढण्याच्या नियमांमध्ये महत्त्वपूर्ण सुधारणा केल्या आहेत. त्यामुळे पात्र कर्मचाऱ्यांना आता तुलनेने कमी सेवाकालानंतर PF मधून आगाऊ रक्कम काढण्याची सुविधा मिळू शकते.

केंद्र सरकारच्या कामगार आणि रोजगार मंत्रालयाने ऑक्टोबर २०२५ मध्ये या सुधारणांची माहिती दिली होती. त्यानुसार, PF मधून अंशतः पैसे काढण्याच्या १३ वेगवेगळ्या तरतुदी एकत्र करून तीन प्रमुख गट तयार करण्यात आले आहेत. यामध्ये अत्यावश्यक गरजा, घराशी संबंधित गरजा आणि विशेष परिस्थितींचा समावेश आहे. तसेच, पात्र अंशतः पैसे काढण्यासाठी किमान सेवाकालाची अट १२ महिन्यांपर्यंत कमी करण्यात आली आहे. त्यामुळे कर्मचाऱ्यांना आर्थिक गरजांच्या वेळी दिलासा मिळू शकतो.

PF मधून किती वेळा पैसे काढता येतात?

EPFO च्या अधिकृत माहितीनुसार, शिक्षणासाठी सदस्यत्वाच्या कालावधीत दहा वेळा आणि लग्नासाठी पाच वेळा पैसे काढण्याची सुविधा देण्यात आली आहे. घराशी संबंधित कारणांसाठीही लागू नियमांनुसार पैसे काढता येतात. मात्र, आजारपणासाठी अमर्याद वेळा पैसे काढता येतात किंवा विशेष परिस्थितीत वर्षातून नेमक्या दोन वेळा पैसे काढता येतात, या दाव्यांची लागू नियमांनुसार स्वतंत्र खात्री करणे आवश्यक आहे.

१. आजारपणासाठी PF काढण्याची सुविधा

स्वतःच्या किंवा कुटुंबातील सदस्यांच्या वैद्यकीय उपचारांसाठी PF मधून आगाऊ रक्कम काढता येते. अचानक उद्भवलेल्या आरोग्यविषयक खर्चासाठी ही सुविधा उपयोगी ठरू शकते. सुधारित नियमांमुळे उपचारांसाठी पैसे मिळवण्याची प्रक्रिया अधिक सुलभ करण्यावर भर देण्यात आला आहे. मात्र, किती रक्कम मिळेल आणि अर्ज किती वेळा करता येईल, हे लागू तरतुदींनुसार तपासावे.

२. शिक्षणासाठी दहा वेळा पैसे काढण्याची सुविधा

मुलांचे उच्च शिक्षण किंवा स्वतःच्या शिक्षणासाठी मोठा खर्च येत असल्यास PF मधील रकमेचा उपयोग करता येतो. नव्या सुधारणांनुसार, शिक्षणासाठी सदस्यत्वाच्या संपूर्ण कालावधीत कमाल दहा वेळा पैसे काढण्याची तरतूद आहे. त्यामुळे शिक्षण शुल्क किंवा इतर पात्र शैक्षणिक खर्चासाठी कर्मचाऱ्यांना आर्थिक मदत मिळू शकते.

३. लग्नासाठी पाच वेळा PF काढता येणार

लग्नाचा खर्च भागवण्यासाठी PF मधून पैसे काढण्याची सुविधाही उपलब्ध आहे. सुधारित तरतुदींनुसार, स्वतःच्या किंवा मुलगा, मुलगी, भाऊ अथवा बहिणीच्या लग्नासाठी पात्रतेनुसार पाच वेळांपर्यंत पैसे काढता येऊ शकतात. यामुळे लग्नाच्या खर्चाचे नियोजन करताना कर्मचाऱ्यांना मदत होऊ शकते.

४. घर खरेदी, बांधकाम आणि गृहकर्जासाठी PF

घर खरेदी करणे, घर बांधणे किंवा गृहकर्जाची परतफेड करणे यांसारख्या कारणांसाठी PF मधून रक्कम काढण्याची सुविधा आहे. घराच्या दुरुस्तीशी संबंधित काही पात्र कारणांसाठीही नियमांनुसार पैसे काढता येतात. मात्र, प्रत्येक कारणासाठी स्वतंत्र पात्रता आणि अटी लागू असू शकतात. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित नियम तपासणे आवश्यक आहे.

५. विशेष परिस्थितीत पैसे काढण्याचा पर्याय

नैसर्गिक आपत्ती, आस्थापना बंद पडणे किंवा इतर असामान्य परिस्थितींमध्ये PF मधून पैसे काढण्याची तरतूद आहे. सुधारित व्यवस्थेत विशेष परिस्थितींसाठी अर्ज प्रक्रिया सोपी करण्यावर भर देण्यात आला आहे. मात्र, या प्रकारासाठी वर्षाला दोन वेळांची मर्यादा असल्याचा दावा अधिकृत नियमांशी पडताळून पाहावा.

PF मधून किती रक्कम काढता येईल?

EPFO च्या सुधारणांनुसार, पात्र सदस्यांना PF मधील उपलब्ध पात्र शिल्लकीच्या ७५ टक्क्यांपर्यंत रक्कम काढण्याची सुविधा देण्यात आली आहे. यामध्ये कर्मचारी आणि नियोक्त्याच्या योगदानासह त्यावरील व्याजाचा विचार केला जातो. तसेच, निवृत्तीनंतर पुरेशी बचत शिल्लक राहावी यासाठी खात्यातील योगदानाच्या २५ टक्के रकमेची किमान शिल्लक राखण्याची तरतूद आहे. त्यामुळे प्रत्येक कर्मचाऱ्याला मिळणारी रक्कम त्याच्या खात्यातील शिल्लक आणि लागू नियमांवर अवलंबून असेल.

PF काढण्यासाठी ऑनलाइन अर्ज कसा कराल?

PF मधून पैसे काढण्यासाठी EPFO च्या अधिकृत पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज करता येतो. त्यासाठी UAN सक्रिय असणे आणि आधार व बँक खात्याशी संबंधित KYC तपशील अद्ययावत असणे महत्त्वाचे आहे. अर्ज करण्यापूर्वी खात्यातील शिल्लक, पैसे काढण्याचे कारण आणि पात्रता तपासा. चुकीची माहिती किंवा अपूर्ण तपशील असल्यास अर्जाच्या प्रक्रियेत अडथळे येऊ शकतात.

महत्त्वाची सूचना: वरील माहिती EPFO आणि केंद्र सरकारच्या जाहीर सुधारणांवर आधारित आहे. आजारपणासाठी अमर्याद पैसे काढण्याची सुविधा, विशेष परिस्थितीतील वार्षिक मर्यादा आणि प्रत्येक कारणासाठी लागू असलेल्या अटी यांची खात्री अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत EPFO संकेतस्थळावरून करावी.