सिंधुदुर्गची भूमी म्हणजे लोककला, परंपरा आणि अंगावर शहारे आणणाऱ्या सण-उत्सवांची खाण. या कोकणभूमीत अनेक जत्रा आणि उत्सव साजरे होतात, पण सावंतवाडी तालुक्यातील कुणकेरी गावचा 'हुडोत्सव' काहीसा वेगळा आणि थरारक अनुभवासाठी ओळखला जातो. होळीच्या उत्सवात जिथे रंगांची उधळण असते, तिथे कुणकेरीमध्ये श्रद्धेचा आणि साहसाचा एक अजब मेळ पाहायला मिळतो.

हुडोत्सव

सावंतवाडीतील कुणकेरीचा हुडोत्सव म्हणजे केवळ धार्मिक विधी नसून तो ग्रामदैवत श्री सातेरी-भावई देवीच्या चरणी अर्पण केलेला एक भक्तीचा उत्सव आहे. या उत्सवाचे मुख्य आकर्षण म्हणजे सुमारे ४० ते ५० फूट उंचीचा लाकडी 'हुडा' (एक उंच खांब). हा उत्सव होळीच्या सातव्या दिवशी (रंगपंचमीच्या सुमारास) साजरा केला जातो. या दिवशी गावातील मानकरी आणि भाविक एकत्र येतात.

हुड्यावर चढण्याचे धाडस: या उत्सवात गावातील ठराविक मानकरी, ज्यांना 'अवतार' मानले जाते, ते अंदाजे ६०-७० फूट उंचीच्या गुळगुळीत हुड्यावर चढतात.

हुड्यावर चढल्यानंतर वरून खालच्या दिशेने विशिष्ट प्रकारची पाने किंवा प्रसाद टाकला जातो. खाली उभा असलेला जनसागर हा प्रसाद झेलण्यासाठी आसुसलेला असतो. वर चढलेला व्यक्ती कोणताही आधार न घेता हुड्याच्या टोकावर ज्या पद्धतीने हालचाली करतो, ते पाहून काळजाचा ठोका चुकतो.

जागृत देवस्थान: श्री सातेरी-भावई

कुणकेरी गावची देवी भावई हे अत्यंत जागृत देवस्थान मानले जाते. या उत्सवाला केवळ सिंधुदुर्गच नव्हे, तर गोवा आणि कर्नाटकातील भाविकही मोठ्या संख्येने हजेरी लावतात.

श्रद्धा अशी की... आजही या आधुनिक युगात, कोणत्याही सुरक्षेच्या उपकरणाशिवाय इतक्या उंचीवर चढणे आणि सुखरूप खाली येणे, हे केवळ देवीच्या कृपाशीर्वादामुळेच शक्य होते, अशी ग्रामस्थांची दृढ श्रद्धा आहे.

हुडोत्सवाचे वैशिष्ट्य काय?

सांस्कृतिक वारसा: हा उत्सव अनेक पिढ्यांपासून कोणत्याही बदलाशिवाय पारंपरिक पद्धतीने जोपासला गेला आहे.

सामाजिक ऐक्य: हुड्याच्या विधीमध्ये गावातील प्रत्येक समाजाचा आणि कुटुंबाचा ठराविक मान असतो, जो सामाजिक एकोपा दर्शवतो.

पर्यटन आकर्षण: अंगावर काटा आणणारे हे दृश्य पाहण्यासाठी आता हा उत्सव पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्र बनत आहे.

कुणकेरीचा हुडोत्सव ही कोकणच्या अढळ श्रद्धेची आणि साहसाची एक अनोखी ओळख आहे. जर तुम्हाला कोकणातील लोकसंस्कृतीचे अस्सल आणि रांगडे रूप अनुभवायचे असेल, तर कुणकेरीच्या या उत्सवाला एकदा तरी नक्की भेट द्यायला हवी.

भाविक दगड मारतात

होळीच्या सहाव्या दिवशी रात्री हुड्यावर आणि होळीवर पेटत्या शेणी मारण्याची परंपरा येथे आजही श्रद्धेने पाळली जाते. सातव्या दिवशी मुख्य हुडोत्सव साजरा होतो. या दिवशी संपूर्ण हुड्याला आंब्याची टाळे बांधली जातात. अंगात संचार आलेले अवसार शंभर फूट उंच असलेल्या होळीवर चढू लागतात, तेव्हा खाली जमलेले भाविक त्यांच्या दिशेने दगड फेकतात. हा सोहळा पाहण्यासाठी परिसरात मोठी गर्दी होते आणि संपूर्ण वातावरण भक्तिभावाने भारून जाते.

विशेष म्हणजे, फेकलेले दगड अवसारांपर्यंत म्हणजेच देवांपर्यंत पोहोचत नाहीत, मात्र ज्याचा दगड अवसारांना लागतो, त्याच्या सर्व मनोकामना पूर्ण होतात, अशी भाविकांची दृढ श्रद्धा आहे. कुणकेरीतील परबवाडी येथे श्री भावईच्या देवघरी तिची उत्सवमूर्ती असून, हुडोत्सवाच्या दिवशी येथे तसेच भावईच्या मंदिरात नवस करणे, नवस फेडणे आणि ओटी भरणे असे विविध धार्मिक विधी पार पडतात. परंपरा, श्रद्धा आणि लोकविश्वास यांचा संगम असलेला हा उत्सव आजही आपले वेगळेपण जपत भाविकांच्या मनात विशेष स्थान राखून आहे.