पर्पल फेस्ट, इफ्फी या दोन बहुचर्चित महोत्सवांनंतर आता दक्षिण आशियातील बहुविध कलांचा सर्वात मोठा महोत्सव, ‘सेरेन्डिपिटी आर्ट्स फेस्टिव्हल’ १२ ते २१ डिसेंबरदरम्यान पणजी शहरात अवतरत आहे.

मांडवी नदीकाठच्या ठिकाणी आणि इतर सार्वजनिक स्थळी विविध प्रकारचे कलाप्रदर्शन, कार्यक्रम आणि कार्यशाळा त्यानिमित्ताने आपल्याला अनुभवता येणार आहेत. गेल्या दहा वर्षांत ‘सेरेन्डिपिटी’ हा केवळ एक महोत्सव न राहता, भारत आणि जगभरातील कलाकार आणि प्रेक्षकांना एकत्र आणणारा मोठा सांस्कृतिक मंच बनला आहे.

या वर्षी गोव्यात पाऊल टाकण्यापूर्वी हा महोत्सवाने बर्मिंगहॅम, अहमदाबाद, दिल्ली, वाराणसी, चेन्नई, गुरुग्राम, दुबई आणि पॅरिस अशा अनेक शहरात आपल्या 10व्या आवृत्तीची झलक दाखविणारे कार्यक्रम सादर केले आहेत.

या महोत्सवात जागतिक दर्जाचे विविध कार्यक्रम आपल्याला अनुभवता येतातच पण या महोत्सवाचे सर्वात मोठे पण फार चर्चिले न जाणारे वैशिष्ट्य म्हणजे पहिल्या आवृत्तीपासूनच ‘एक्सेसीबिलीटी’ म्हणजेच कला सर्वांसाठी खुली असावी हे त्याचे प्रमुख ध्येय राहिले आहे.

यंदाही कवी आणि कलाकार सलील चतुर्वेदी यांच्या क्यूरेशनखाली ही संकल्पना महोत्सवाच्या केंद्रस्थानी असणार आहे. “कला प्रत्येकाची असली पाहिजे. कुणालाही बाहेर ठेवायचे नाही. ‘एक्सेसीबिलीटी’ म्हणजे केवळ साधनसुविधा नाहीत, तर तो सन्मान आणि सहभाग आहे.” असे ‘सेरेन्डिपिटी’चे संस्थापक सुनील कांत मुंजाल म्हणतात.

यंदाच्या ‘सेरेन्डिपिटी’त ‘सेन्टेड स्टोरीज’ ही सुगंध आणि कथाकथन यांचा संगम असलेली अनोखी कार्यशाळा, ‘हँड/आय’ हा स्पर्शाच्या माध्यमातून ‘बघण्याचा’ अनुभव प्रदान करण्याची जागा, ‘ब्रिद + साऊंड इमर्शन’ हे श्वसन व ध्वनी-चिकित्सेचे ध्यानात्मक सत्र, ‘स्टुडीयो मी’ हे सर्वांसाठी खुले असणारे कला-जगत, ‘सेन्सरी रूम’ ही न्यूरोडायव्हर्स आणि सामान्य प्रेक्षकांसाठी शांतता आणि स्थिरतेचा अनुभव देणारी जागा ह्या महोत्सवात महत्त्वाचा ‘एक्सेसीबिलीटी’ (समावेशक) अनुभव देतील.

क्यूरेटर तनुल विकमशी यांची ‘पेपर टू स्कल्पचर’ ही कार्यशाळा पुनर्वापर आणि मिळून कलाकृती तयार करण्यावर भर देते.

‘नेचर्स सिम्फनी: अ बर्डवॉचिंग एडवेन्चर’ हे दृष्टीबाधितांसाठी तयार केले गेलेले अनोखे पक्षीनिरीक्षण सत्र आहे, ‘दॅरफॉर आय एम’ हे दिव्यांगत्वाशी संबंधित अनुभवांवर आधारित सात कलाकारांनी तयार केलेले प्रदर्शन आहे, ‘सायलंट रिदम्स’ हे भारतातील पहिल्या मूक-कलाकार गटाचे सादरीकरण वगैरे सादरीकरणे विशेष व्यक्तींकेन्द्रित आहेत.

त्याशिवाय पंचतंत्र स्टोरीज तसेच सिनेमा फॉर एव्हरी सेन्समध्ये हिंदी चित्रपटांचे ऑडिओ-वर्णन ऐकायला मिळेल. महोत्सवाच्या संचालिका स्मृती राजगडिया म्हणतात, ‘या उपक्रमात फक्त ‘समावेशन’ नाही, तर कला अनुभवण्याच्या संकल्पनेला विस्तार देण्याचा तो मार्ग आहे.’