तालिबानने (Taliban) आठ आठवड्यांपेक्षा कमी कालावधीत संपूर्ण अफगाणिस्तान ताब्यात घेतला आहे. मजार-ए-शरीफ, कंधार आणि हेरात या मुख्य शहरांव्यतिरिक्त राजधानी काबुलवरही (Kabul) तालिबान लढाऊंचा कब्जा आहे. 2001 मध्ये सत्तेतून बेदखल झालेल्या तालिबानच्या वाढत्या पावलांच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिका (America) आता आपले नागरिक आणि सैनिकांना अफगाणिस्तानातून बाहेर काढण्यात गुंतला आहे. सोशल मीडियावर व्हायरल होणाऱ्या छायाचित्रांमध्ये, हे पाहिले जाऊ शकते की काबुलमधील अमेरिकन दूतावासातून कर्मचाऱ्यांना हेलिकॉप्टरद्वारे बाहेर काढले जात आहे.

सोशल मीडियावर काबूलमधून सैन्य मागे घेण्याची तुलना आता सायगॉनच्या (Saigon) पडझडीशी केली जात आहे. अलीकडच्या काळात, सायगॉनबद्दल लोकांमध्ये बरीच चर्चा झाली आहे. वास्तविक, अर्ध्या दशकापूर्वी, सायगॉन (आता हो ची मिन्ह शहर म्हणून ओळखले जाते) यूएस समर्थित दक्षिण व्हिएतनामची ही राजधानी होती. अमेरिकेचे 19 वर्षे व्हिएतनाममध्ये वास्तव्य होते, परंतु तिथून अमेरिकेने आपले सैन्य मागे घेतले. दोन वर्षांत सायगॉन कम्युनिस्ट शासित उत्तर व्हिएतनामच्या (South Vietnam) हातात गेला.

अमेरिकी नेत्यांकंडून काबूल आणि सायगॉनची तुलना

30 एप्रिल 1975 रोजी सायगॉनने उत्तर व्हिएतनामवर कब्जा केला आणि अशा प्रकारे व्हिएतनाम युद्ध (Vietnam War) संपले. काही महिन्यांतच कम्युनिस्टांनी संपूर्ण देश व्यापला. त्याचप्रमाणे, अनेक सुरक्षा विश्लेषकांना आता भीती वाटते की तालिबान नजीकच्या भविष्यात अफगाणिस्तानवर पूर्णपणे कब्जा (Taliban Rule in Afghanistan) करु शकतो. त्याच वेळी, अमेरिकेत रिपब्लिकन (Republican) आणि डेमोक्रॅट (Democrat) दोघेही काबुल तालिबानच्या हातात गेलेल्या सायगॉनच्या (Kabul Fall Comparison With Saigon Fall) पराभवाशी तुलना करत आहेत.

सायगॉनचे पतन नेमंक काय होते?

व्हिएतनाम युद्ध हे उत्तर व्हिएतनाम आणि दक्षिण व्हिएतनामचे कम्युनिस्ट सरकार आणि त्याचा प्रमुख सहयोगी अमेरिका यांच्यातील संघर्ष होता. हे एक दीर्घ युद्ध होते, जे सुमारे 20 वर्षे ओढले गेले. शिवाय, हे युध्द अमेरिकेच्या मुत्सद्देगिरीवर वरचढ ठरले होते. याव्यतिरिक्त, या युद्धासंदर्भात अमेरिकन नागरिकांमध्ये विभाजन करणारी मते होती. 'सायगॉनचा पतन' हा शब्द व्हिएतनामच्या व्हिएतनामी पीपल्स आर्मीने सायगॉनच्या व्यापाराचा संदर्भ म्हणून देण्यात आला आहे. दक्षिण व्हिएतनामची राजधानी व्हिएतनामच्या पीपल्स आर्मीने ताब्यात घेतली, ज्याला व्हिएत कांग (Viet Cong) म्हणून ओळखले जाते.

शीतयुद्धा दरम्यान, उत्तर व्हिएतनामला सोव्हिएत युनियन आणि इतर कम्युनिस्ट सहयोगींनी पाठिंबा दिला होता, तर दक्षिण व्हिएतनामला अमेरिका आणि पाश्चात्य देशांनी पाठिंबा दिला होता. व्हिएतनाममध्ये हजारो अमेरिकन सैनिक तैनात होते. अमेरिकेने 1973 मध्ये दक्षिण व्हिएतनाममधून आपले सैन्य मागे घेतले आणि दोन वर्षांनंतर 30 एप्रिल 1975 रोजी सायगॉनवर उत्तर व्हिएतनामी सुरक्षा दलांनी कब्जा केला. काबूलसारखे शहर काबीज करणे अमेरिकेच्या अपेक्षेपेक्षा खूप वेगाने घडले. अमेरिकेने सायगॉनमधील दूतावास रिकामे सोडले आणि सुमारे 7000 अमेरिकन नागरिकांना हेलिकॉप्टरने देशातून बाहेर काढले.

काबुलशी तुलना करणे योग्य आहे का?

व्हिएतनाम युद्ध संपण्यापूर्वीच अमेरिकन लोकांमध्ये याबद्दल राग वाढू लागला. वास्तविक, या युद्धात कोट्यवधी डॉलर्स खर्च झाले आणि सुमारे 58 हजार लोक मरण पावले. काहींच्या दृष्टीने जागतिक स्तरावर अमेरिकेच्या शक्तीला हा धक्का होता. त्यानंतरच्या दशकात, व्हिएतनाम सिंड्रोम हा शब्द उदयास आला, जो अमेरिकन मतदारांनी परदेशातील लष्करी शक्तीकडे अनिच्छेने प्रतिबिंबित केला. अमेरिकेच्या अनेक धोरणकर्त्यांनी सायगॉन आणि काबूलमधील साम्य दाखवले आहे. रिपब्लिकन हाऊस कॉन्फरन्स चेअर अॅलिस स्टेफनिक यांनी ट्विट केले, "हा जो बायडन यांचा सायगॉन आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर एक भयंकर अपयश जे कधीही विसरले जाणार नाही.

तथापि, दोन घटनांमध्ये दोन मुख्य फरक आहेत. पहिली गोष्ट म्हणजे व्हिएतनाममधून अमेरिकन सैन्याच्या माघारीनंतर दोन वर्षांनी सायगॉनचं पतन झालं. त्याच वेळी, अमेरिका अफगाणिस्तान सोडण्याच्या तयारीत असताना काबूलमधून अमेरिकेची माघार होत आहे. दुसरा फरक असा आहे की तत्कालीन अध्यक्ष जेराल्ड फोर्डसाठी, राजकीय परिणाम 1975 पर्यंत मर्यादित होता. तथापि, अमेरिकेतील युद्धाची अलोकप्रियता असूनही राष्ट्राध्यक्ष बायडन यांच्या राजकीय कारकिर्दीवर त्याचा काय परिणाम होईल हे अद्याप स्पष्ट झालेले नाही.