प्रोस्टेट कॅन्सर हा पुरुषांच्या आरोग्याशी संबंधित गंभीर आजार आहे. मात्र या आजाराबाबतची एक मोठी अडचण म्हणजे सुरुवातीच्या काळात दिसणाऱ्या संकेतांकडे अनेकदा दुर्लक्ष केले जाते. विशेषतः लघवीशी संबंधित बदल हे वय वाढल्यामुळे होत असतील, असे समजून अनेक पुरुष डॉक्टरांकडे जाणे टाळतात. दुसरीकडे, लघवीच्या प्रत्येक समस्येचा संबंध कॅन्सरशी जोडून घाबरण्याचीही गरज नाही. कारण अशा अनेक समस्या इतर कारणांमुळेही उद्भवू शकतात. त्यामुळे लक्षणे दीर्घकाळ कायम राहिल्यास योग्य वैद्यकीय तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.

लघवीच्या प्रत्येक समस्येचा अर्थ कॅन्सर नाही

वय वाढल्यानंतर पुरुषांमध्ये प्रोस्टेट ग्रंथीचा आकार वाढणे ही तुलनेने सामान्य समस्या आहे. याला बिनाइन प्रोस्टेटिक हायपरप्लेशिया (BPH) असे म्हटले जाते. यामुळे लघवी सुरू होण्यास वेळ लागणे, लघवीची धार कमी होणे, वारंवार लघवीला लागणे किंवा रात्री अनेकदा उठावे लागणे अशा तक्रारी होऊ शकतात.

याशिवाय प्रोस्टेटमध्ये सूज किंवा संसर्ग, मूत्रमार्गातील संसर्ग, ओव्हरअॅक्टिव्ह ब्लॅडर तसेच मधुमेह यांसारख्या कारणांमुळेही लघवीशी संबंधित त्रास होऊ शकतो. त्यामुळे केवळ या लक्षणांवरून प्रोस्टेट कॅन्सर असल्याचा निष्कर्ष काढणे योग्य नाही.

सुरुवातीच्या टप्प्यात लक्षणे स्पष्ट नसू शकतात

प्रोस्टेट कॅन्सरच्या सुरुवातीच्या अवस्थेत काही पुरुषांना ठळक लक्षणे जाणवत नाहीत. त्यामुळे केवळ लघवीचा त्रास सुरू झाल्यानंतरच तपासणी करण्याची वाट पाहणे योग्य ठरणार नाही. आजार प्रगत झाल्यास काही रुग्णांमध्ये लघवीत किंवा वीर्यामध्ये रक्त आढळू शकते.

त्याचप्रमाणे सतत पाठदुखी, कंबरेजवळ वेदना किंवा श्रोणीच्या भागात त्रास जाणवणे याकडेही दुर्लक्ष करू नये. मात्र अशी लक्षणे इतर अनेक आजारांमध्येही दिसू शकतात. त्यामुळे स्वतःहून निदान न करता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.

वय वाढताच धोका वाढतो

प्रोस्टेट कॅन्सरचा धोका वाढत्या वयासोबत वाढत जातो. त्यामुळे वयस्क पुरुषांनी आपल्या आरोग्यातील बदलांकडे अधिक गांभीर्याने पाहणे गरजेचे आहे. याशिवाय कुटुंबातील जवळच्या व्यक्तीला, विशेषतः वडील किंवा भावाला प्रोस्टेट कॅन्सरचा इतिहास असल्यास संबंधित पुरुषाचा धोका तुलनेने अधिक असू शकतो. अशा कौटुंबिक पार्श्वभूमीच्या व्यक्तींनी स्क्रीनिंगबाबत डॉक्टरांशी वेळेवर चर्चा करणे फायदेशीर ठरू शकते.

PSA टेस्ट म्हणजे कॅन्सरची खात्री नाही

प्रोस्टेट कॅन्सरच्या तपासणीसाठी PSA (Prostate-Specific Antigen) चाचणीचा उपयोग केला जाऊ शकतो. मात्र PSA वाढले म्हणजे कॅन्सर आहे, असा थेट अर्थ होत नाही. प्रोस्टेट वाढणे किंवा प्रोस्टेटमध्ये संसर्ग अथवा दाह असल्यासही PSA वाढू शकतो.

त्याचप्रमाणे PSA सामान्य आल्याने कॅन्सरचा धोका पूर्णपणे संपतो, असेही मानता येत नाही. त्यामुळे तपासणीचा निर्णय संबंधित व्यक्तीचे वय, कौटुंबिक इतिहास, लक्षणे, एकूण आरोग्य आणि इतर जोखीम घटक लक्षात घेऊन डॉक्टरांच्या सल्ल्याने घ्यावा.

‘ही’ लक्षणे दिसल्यास डॉक्टरांना भेटा

लघवीशी संबंधित एखादी समस्या अचानक सुरू झाली आणि ती काही काळ कायम राहिली किंवा हळूहळू वाढत गेली, तर ती केवळ वयाचा परिणाम म्हणून दुर्लक्षित करू नये. लघवीची धार सतत बदलणे, लघवी सुरू करण्यास अडचण येणे, रात्री वारंवार लघवीला उठणे किंवा लघवीत रक्त दिसणे यांसारख्या संकेतांकडे विशेष लक्ष द्यावे.

याशिवाय कारण नसताना वजन कमी होणे, सतत कंबर किंवा श्रोणीच्या भागात वेदना जाणवणे अशी लक्षणेही आढळल्यास वैद्यकीय तपासणी करून घेणे आवश्यक आहे.

वेळेवर तपासणी ठरू शकते महत्त्वाची

प्रोस्टेटशी संबंधित प्रत्येक लक्षण कॅन्सरचे लक्षण असेलच असे नाही; मात्र सतत होणारे बदल दुर्लक्षित करणेही योग्य नाही. योग्य वेळी डॉक्टरांचा सल्ला आणि आवश्यक तपासण्या केल्यास समस्येचे नेमके कारण समजू शकते. त्यामुळे पुरुषांनी लघवीच्या आरोग्यातील बदलांकडे संकोच न करता लक्ष देणे आणि गरज भासल्यास यूरोलॉजिस्टशी संपर्क साधणे महत्त्वाचे आहे.