पणजी: गोव्याचा एकूण जन्मदर १०.८ (ग्रामीण भागात १०.४, शहरी भागात ११.०) इतका आहे. हा दर देशातील सरासरी १८.४ पेक्षा खूपच कमी आहे. मृत्युदराच्या बाबतीत गोव्याचा आकडा ६.८ प्रतिहजार लोकसंख्या (ग्रामीण ७.१, शहरी ६.७) इतका आहे. हा दर राष्ट्रीय सरासरी ६.४ पेक्षा अधिक असून, लहान राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये सर्वाधिक आहे.

भारतातील लोकसंख्या आकडेवारीचा ताजा अहवाल (स्टॅटिस्टिकल रिपोर्ट २०२३) नुकताच नोंदणी महानियंत्रक व जनगणना आयुक्तांच्या कार्यालयाने जाहीर केला आहे. या अहवालात गोव्याची लोकसंख्यात्मक वैशिष्ट्ये पुन्हा एकदा अधोरेखित झाली आहेत.

देशातील सर्व राज्ये व केंद्रशासित प्रदेशांमध्ये गोव्याचा जन्मदर दुसऱ्या क्रमांकाने सर्वात कमी असून, उलट मृत्युदर मात्र लहान राज्यांमध्ये सर्वाधिक नोंदवला गेला आहे. अहवालानुसार, देशात सर्वात कमी जन्मदर अंदमान-निकोबार बेटांचा (१०.१) असून, त्यानंतर गोव्याचा क्रमांक लागतो.

बालआरोग्याच्या बाबतीत मात्र गोव्याची कामगिरी समाधानकारक मानली जाते. २०२१-२३ या कालावधीत गोव्याचा बालमृत्युदर ६ इतका नोंदला गेला आहे. तरीही यात लिंगभेद स्पष्ट दिसतो. मुलींचा मृत्युदर ८, तर मुलांचा मृत्युदर ४ इतका आहे. देशातील सर्वात कमी बालमृत्युदर मणिपूरमध्ये (३) असून, त्यापाठोपाठ लडाख (४), केरळ (५), तर गोवा आणि सिक्कीम (६) या राज्यांचा क्रमांक लागतो.

सखोल अभ्यासाची गरज

जन्मदर कमी असणे व मृत्युदर जास्त असणे या दोन्ही गोष्टींचा एकत्रित परिणाम म्हणून गोव्याची लोकसंख्या वृद्धत्वाकडे झुकत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

राज्यातील आरोग्य सेवा, शहरीकरण, शिक्षण आणि जीवनशैली यामुळे जन्मदरावर परिणाम झाला असला तरी, मृत्युदर वाढण्यामागील कारणांवर सखोल अभ्यासाची गरज असल्याचे सूचित होते.