Democratic Republic of Congo Health Crisis: आफ्रिकेतील सर्वात मोठी सार्वजनिक आरोग्य संस्था असलेल्या 'आफ्रिका रोग नियंत्रण आणि प्रतिबंध केंद्रा'ने डेमोक्रॅटिक रिपब्लिक ऑफ काँगोच्या इटुरी प्रांतात इबोला विषाणूचा एक नवीन आणि धोकादायक उद्रेक झाल्याची अधिकृत पुष्टी केली. वर्ष 1976 मध्ये पहिल्यांदा या जीवघेण्या आजाराची ओळख पटल्यापासून काँगो देशातील हा 17 वा मोठा उद्रेक मानला जात आहे.

या नवीन उद्रेकामुळे आतापर्यंत 246 संशयित रुग्ण आढळले असून तब्बल 65 लोकांचा मृत्यू झाल्याची नोंद झाली. मात्र, यापैकी केवळ 4 मृत्यूंनाच प्रयोगशाळेतील तपासणीत अधिकृत मंजुरी मिळाली असून उर्वरित संशयित प्रकरणांची आणि मृत्यूंची सखोल चौकशी सध्या वैद्यकीय पथकांकडून सुरु आहे.

हा प्राणघातक संसर्ग प्रामुख्याने इटुरी प्रांतातील मोंगवालू आणि रवामपारा या आरोग्य क्षेत्रांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर पसरला, तर काही रुग्ण प्रांतीय राजधानी असलेल्या बुनिया शहरातही आढळून आले. इटुरी हा काँगोच्या पूर्व भागातील अत्यंत दुर्गम आणि डोंगराळ परिसर आहे, जो देशाची मुख्य राजधानी किंशासापासून 1000 किलोमीटरपेक्षाही जास्त अंतरावर आहे.

या भागात रस्त्यांची अवस्था अत्यंत दळभद्र आणि खराब असल्यामुळे बाधित रुग्णांपर्यंत तातडीने वैद्यकीय मदत, औषधे आणि आरोग्य सेवा पोहोचवणे हे प्रशासनासाठी मोठे आव्हान ठरत आहे. यात सर्वात मोठी चिंतेची बाब म्हणजे, हा प्रभावित भाग युगांडा आणि दक्षिण सुदान या देशांच्या आंतरराष्ट्रीय सीमांच्या अत्यंत जवळ आहे, ज्यामुळे हा संसर्ग इतर देशांमध्ये पसरण्याचा मोठा धोका निर्माण झाला.

बुनिया शहर युगांडा देशाच्या सीमेजवळ असल्याने आंतरराष्ट्रीय स्तरावर संसर्ग पसरण्याची भीती अधिक वाढली आहे. स्थानिक प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, या भागात नागरिकांची सतत होणारी ये-जा, गेल्या काही काळात झालेला हिंसाचार आणि सशस्त्र बंडखोर गटांच्या वाढत्या कारवायांमुळे हजारो स्थानिक लोकांना आपले घरदार सोडून विस्थापित व्हावे लागले.

या मोठ्या प्रमाणावरील विस्थापनामुळे संशयित रुग्णांवर पाळत ठेवणे आणि त्यांच्या संपर्कात आलेल्या लोकांचा शोध घेणे आरोग्य यंत्रणांना अत्यंत कठीण जात आहे. सुरुवातीच्या प्राथमिक वैद्यकीय तपासणीत हा प्रकार 'इबोला झैरे' प्रजातीशी संबंधित असल्याचे दिसून आले, परंतु त्याची अचूक खात्री करण्यासाठी जनुकीय क्रमवारी चाचणी केली जात आहे. याचा अंतिम अहवाल येण्यास अजून काही काळ लागेल असे आफ्रिका सीडीसीने स्पष्ट केले.

इबोला विषाणूचे प्रामुख्याने इबोला व्हायरस, सुदान व्हायरस आणि बुंडीबुग्यो व्हायरस असे 3 मुख्य प्रकार मानले जातात. काँगोमध्ये यापूर्वी इबोलाच्या 'झैरे स्ट्रेन'ने प्रचंड हाहाकार माजवला होता. विशेषतः 2018 ते 2020 दरम्यान झालेल्या भयंकर उद्रेकात 1000 पेक्षा जास्त निरपराध लोकांना आपला जीव गमवावा लागला होता. आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, काँगो सरकारकडे सध्या इबोलावरील काही लसी आणि उपचारांचे डोस उपलब्ध आहेत, परंतु ही लस इबोलाच्या प्रत्येक प्रकारावर प्रभावी ठरत नाही. म्हणूनच, सध्या पसरत असलेल्या विषाणूच्या अचूक प्रकाराची पुष्टी करणे अत्यंत गरजेचे आहे.

दुसरीकडे, शेजारील देश युगांडामध्येही इबोलाचे एक संशयास्पद प्रकरण समोर आले असून, काँगोमधून आलेल्या एका व्यक्तीचा मृत्यू झाल्यानंतर त्याच्या तपासणीत इबोला संसर्ग पॉझिटिव्ह आढळला आहे. युगांडाच्या अधिकाऱ्यांनी याला 'आयातित रुग्ण' (Imported Case) म्हटले असून, अद्याप देशात स्थानिक पातळीवर संसर्ग पसरला नसल्याचा दावा केला. सुरक्षेचा उपाय म्हणून या मृत व्यक्तीच्या संपर्कात आलेल्या सर्व लोकांना क्वारंटाईन करण्यात आले, ज्यामध्ये त्याच्या एका हाय-रिस्क जवळच्या नातेवाईकाचाही समावेश आहे.

या गंभीर संकटाची दखल घेत आफ्रिका रोग नियंत्रण आणि प्रतिबंध केंद्राने काँगो, युगांडा आणि दक्षिण सुदानच्या आरोग्य अधिकाऱ्यांसोबत एक तातडीची उच्चस्तरीय बैठक बोलावली असून परिस्थितीवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी संयुक्त रणनीती आखली आहे.

इबोला हा अत्यंत संसर्गजन्य आणि घातक विषाणू आहे, जो सुरुवातीला जंगली प्राण्यांमधून मानवांमध्ये आणि नंतर मानवी शरीरातील द्रवपदार्थ जसे की रक्त, उलट्या, लाळ आणि इतर स्रावांच्या थेट संपर्काद्वारे माणसांमधून माणसांत वेगाने पसरतो. संक्रमित व्यक्तीने वापरलेले कपडे, अंथरुण आणि वस्तूंच्या संपर्कात आल्यानेही याचा प्रसार होतो. यामध्ये रुग्णाला तीव्र ताप येणे, उलट्या, जुलाब, स्नायू दुखणे आणि अनेक प्रकरणांमध्ये शरीराच्या आतून किंवा बाहेरुन रक्तस्त्राव होणे अशी अत्यंत गंभीर लक्षणे दिसतात. हा आजार बहुतांश प्रकरणांमध्ये जीवघेणा ठरत असल्याने काँगोमधील हा नवीन उद्रेक संपूर्ण आफ्रिका खंडासाठी पुन्हा एकदा मोठे आरोग्य संकट बनला आहे.