नवी दिल्ली: वक्फ दुरुस्ती विधेयक लोकसभेत मांडण्यात आले आहे. वक्फ बोर्ड संरचनेत सुधारणा सुचविण्यात आलेल्या या विधेयकावर संसदेत चर्चा सुरू झाली आहे. संसदीय कामकाज मंत्री किरेन रिजिजू यांनी बुधवारी (२ एप्रिल) मांडलेले हे विधेयक सभागृहात आणि बाहेरही चर्चेचा विषय ठरला आहे.

वक्फ म्हणजे नेमके काय? (What Is Waqf)

इस्लामिक कायद्यात, वक्फ ही देवाची मालकी मानली जाणारी मालमत्ता आहे. या शब्दाचा शाब्दिक अर्थ 'ताब्यात' असा होतो. एखाद्या मालमत्तेची मालकी घेणे आणि त्यांचा धार्मिक हेतूने किंवा धर्मार्थासाठी वापर करणे ही यामागची कल्पना आहे. वक्फ अंतर्गत घेतलेल्या अशा मालमत्तेत रोख रक्कम, जमीन, इमारती इत्यादींचा समावेश असू शकतो.

वक्फ अंतर्गत येणाऱ्या मालमत्ता कायमस्वरूपी धार्मिक किंवा धर्मादाय हेतूंसाठी समर्पित केल्या जातात. या मालमत्तेतून मिळणारे उत्पन्न मशिदी, सेमिनार, रुग्णालये किंवा धर्मादाय संस्थांच्या उभारणी आणि देखभालीसाठी वापरले जावे. याचे उत्पन्न मानवतावादी हेतूंसाठी देखील वापरले जाऊ शकते.

'वक्फ' या शब्दाचा अर्थ काय?

'वक्फ' या अरबी शब्दाचा अर्थ ताब्यात ठेवणे, रोखणे किंवा धरुन ठेवणे असा होतो. म्हणून ही मालमत्ता देवाशी (अल्लाह) कायमस्वरूपी जोडली गेली आहे, आणि म्हणून ती हिरावता येणार नाही, असा त्याचा अर्थ होतो. लोक त्यांची मालमत्ता धार्मिक किंवा सामुदायिक कारणांसाठी वक्फला दान करू शकतात.

वकीफ कोण असतात? (Who Is Waqif)

वकीफ ही अशी व्यक्ती आहे ज्याने धार्मिक कारणांसाठी मालमत्ता दान केली आहे. विस्ताराने समजून घ्यायचे झाल्यास वक्फ हा 'सदकाह जरिया'चा एक भाग आहे, दान करण्याबाबतची ही इस्लामिक संकल्पना आहे. वकीफच्या मृत्यूनंतरही वक्फचे फायदे सुरुच राहतात.

वक्फचे प्रकार किती आहेत? (Types Of Waqf)

१) 'खैरी वक्फ' म्हणजे शाळा, मशिदी आणि रुग्णालये यांसारख्या मालमत्ता, ज्यांचा वापर सर्वसामान्यांच्या फायद्यासाठी केला जातो.

२) 'अल-औलाद वक्फ' म्हणजे सार्वजनिक फायद्यासाठी तरतूद असलेल्या एखाद्याच्या वंशजांना दिलेली मालमत्ता.

३) 'मुस्यतारक वक्फ' हा तिसरा प्रकार असून, यात खैरी आणि अल-औलाद वक्फ यांचा समावेश आहे.

४) इस्लामिक कायद्यानुसार किंवा 'शरिया' नुसार, अनेक देशांनी विशिष्ट प्रशासकीय संरचनांच्या अंतर्गत वक्फ मंडळ स्थापन केले आहेत.

वक्फ बोर्ड काय काम करते? (Role Of Waqf Board)

१) वक्फ बोर्ड आणि तत्सम संस्था मुस्लिम समुदायातील धार्मिक, शैक्षणिक आणि सेवाभावी उपक्रमांना हातभार लावण्यासाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात.

२) वक्फच्या मालमत्तांमधून मिळणाऱ्या उत्पन्नाचा उपयोग वक्फ बोर्डांनी समाजाच्या फायद्यासाठी आणि आर्थिक व सामाजिक प्रगतीसाठी करणे अपेक्षित आहे.

३) मशिदी, शाळा, महाविद्यालये, धार्मिक चर्चासत्रे किंवा इतर शैक्षणिक संस्था बांधण्यासाठी आणि देखरेखीसाठी वक्फ मालमत्ता आणि देणगीचा वापर केला जातो.

४) वक्फ मालमत्तेचे उत्पन्न इस्लामिक धार्मिक संस्थांना किंवा धर्मादाय किंवा मानवतावादी मदतीसाठी देखील दिले जाऊ शकते.