Illegal wife has no right to maintenance, but must maintain child born to her, Says Madhya Pradesh High Court:

मध्य प्रदेश उच्च न्यायालयाने एका गुंतागुंतीच्या दाव्याला संबोधित करणारा निकाल दिला. न्यायमूर्ती प्रेम नारायण सिंह यांनी दिलेल्या निकालाने विवाहाची कायदेशीर स्थिती आणि भारतीय कायद्यानुसार पालनपोषणाच्या अधिकाराबाबत महत्त्वाचे प्रश्न उपस्थित केले आहेत.

कलम १२५ सीआरपीसीच्या तरतुदी पाहता न्यायालयाने म्हटले,

वरील तरतुदीवरून असे दिसून येते की, अनैतिक अपत्य पालनपोषणाचा हक्कदार आहे परंतु अवैध पत्नीला पालनपोषणाचा अधिकार नाही. विधीमंडळाचा हेतू स्पष्ट आहे की, कायदेशीररित्या विवाहित पत्नीलाच पोटगी दिली जाऊ शकते.

या प्रकरणात एका याचिकाकर्त्याने CrPC च्या कलम 19(4) अंतर्गत फौजदारी पुनरीक्षण याचिका दाखल केली. पुनरीक्षण याचिकेने इंदूर येथील कौटुंबिक न्यायालयाने जारी केलेल्या आदेशाला आव्हान दिले, ज्याने प्रतिवादी म्हणजेच बेकायदेशीर पत्नीला मासिक पोटगी मंजूर केली होती.

7 जानेवारी 2020 रोजीच्या न्यायालयाच्या आदेशामुळे प्रतिवादीला आदेशाच्या तारखेपासून देखभाल म्हणून मोठी रक्कम बहाल केली आहे.

या प्रकरणाची पार्श्वभूमी खूपच असामान्य होती, याचिकाकर्ता आणि प्रतिवादी यांचे २०१३ मध्ये लग्न झाले. तथापि, यापूर्वी, प्रतिवादीचे दुसऱ्या व्यक्तीशी लग्न झाले होते.

विशेषत: प्रतिवादी महिलेचा पहिला पती आधीच विवाहित असल्यामुळे त्यांचा पहिला विवाह अवैध ठरविण्यात आला होता. या अगोदरच्या लग्नात महिलेने एका मुलाला जन्म दिला आहे.

या प्रकरणातील याचिकाकर्त्याने असा युक्तिवाद केला की प्रतिवादी महिलेचे पहिले लग्न कायदेशीररित्या अवैध होते, कारण ते कायदेशीररित्या झाले नव्हते. आणि त्यामुळे तिला कायदेशीररित्या विवाहित पत्नी मानता येत नाही.

परिणामी, त्यांनी असा युक्तिवाद केला की प्रतिवादी महिला कायदेशीररित्या विवाहित पत्नीच्या निकषांची पूर्तता करत नसल्याने तिला भरणपोषणाचा हक्क मिळू नये.

न्यायमूर्ती सिंग यांनी त्यांच्या निकालात संबंधित कायदेशीर उदाहरणे उद्धृत केली आणि म्हटले, "पालनपोषणासाठी दावा करण्यासाठी पत्नी 'कायदेशीररित्या विवाहित पत्नी' असणे आवश्यक आहे."

CrPC च्या कलम 125 अंतर्गत देखभालीची तरतूद आहे, यावर न्यायाधीशांनी जोर दिला. हे फक्त कायदेशीर विवाहित पत्नीलाच दिले जाऊ शकते. प्रतिवादीने तिच्या पहिल्या पतीपासून घटस्फोटाचा पुरावा दिलेला नसल्यामुळे, तिचा पोटगीचा दावा असमर्थनीय असल्याचे आढळून आले.

न्यायालयाने याचिकाकर्त्याच्या फौजदारी पुनरीक्षणाला परवानगी दिली आणि प्रतिवादी महिलेच्या बाजूने दिलेला देखभालीचा आदेश रद्द केला.

त्यात असेही नमूद केले आहे की प्रतिवादी महिला वैकल्पिक कायदेशीर उपाय शोधू शकतात, जसे की घरगुती हिंसाचारापासून महिलांचे संरक्षण कायदा, 2005 च्या कलम 22 अंतर्गत नुकसान भरपाई मागणे.