गर्भधारणेपासून ते बाळाच्या जन्मापर्यंत महिलांना अनेक शारीरिक, मानसिक आणि आर्थिक आव्हानांचा सामना करावा लागतो. गर्भावस्थेतील तपासण्या, पोषक आहार, औषधे आणि बाळाच्या जन्मासाठी होणारा खर्च यामुळे कुटुंबावरील आर्थिक भार वाढू शकतो. अशा परिस्थितीत पात्र महिलांना आर्थिक मदत मिळावी, यासाठी केंद्र सरकारकडून प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना (^PMMVY) राबवली जाते. या योजनेअंतर्गत पात्र महिलांना पहिल्या अपत्यासाठी ५,००० रुपये, तर दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास ६,००० रुपयांची आर्थिक मदत देण्याची तरतूद आहे. ही रक्कम थेट लाभार्थी महिलेच्या बँक किंवा पोस्ट ऑफिस खात्यात जमा केली जाते.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना काय आहे?

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजना ही महिला आणि बालविकास मंत्रालयाची मातृत्व लाभ योजना आहे. गर्भवती महिला आणि स्तनदा मातांना आर्थिक सहाय्य देणे, तसेच गर्भावस्थेदरम्यान आणि बाळाच्या जन्मानंतर आवश्यक आरोग्यसेवा घेण्यासाठी प्रोत्साहन देणे हा या योजनेचा उद्देश आहे.

या आर्थिक मदतीमुळे महिलांना गर्भावस्थेतील आवश्यक तपासण्या, पोषण आणि बाळाच्या संगोपनासाठी काही प्रमाणात आर्थिक आधार मिळू शकतो. मात्र, योजनेचा लाभ घेण्यासाठी निर्धारित पात्रता आणि आवश्यक अटी पूर्ण करणे गरजेचे आहे.

पहिल्या अपत्यासाठी किती पैसे मिळतात?

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेअंतर्गत पात्र महिलांना पहिल्या अपत्यासाठी एकूण ५,००० रुपयांची मदत दोन हप्त्यांमध्ये दिली जाते.

• पहिला हप्ता – ३,००० रुपये: गर्भधारणेची नोंदणी आणि किमान एक प्रसूतीपूर्व आरोग्य तपासणी यांसारख्या निर्धारित अटी पूर्ण केल्यानंतर मदत मिळते.

• दुसरा हप्ता – २,००० रुपये: बाळाच्या जन्माची नोंदणी आणि निर्धारित लसीकरणासंबंधी अटी पूर्ण केल्यानंतर ही रक्कम दिली जाते.

या हप्त्यांसाठी योजनेच्या अधिकृत मार्गदर्शक सूचनांनुसार आवश्यक कागदपत्रे आणि अटी पूर्ण कराव्या लागतात.

दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास मिळतात ६,००० रुपये

या योजनेतील महत्त्वाची तरतूद म्हणजे दुसरे अपत्य मुलगी असल्यास पात्र महिलेला एकरकमी ६,००० रुपयांची आर्थिक मदत मिळू शकते. मुलीच्या जन्माला प्रोत्साहन देणे आणि मातेला आर्थिक आधार उपलब्ध करून देणे हा यामागील उद्देश आहे.

पहिल्या अपत्यासाठी आणि दुसऱ्या अपत्यासाठी असलेल्या लाभांच्या अटी वेगवेगळ्या आहेत. त्यामुळे अर्ज करताना अपत्याचा क्रम, गर्भधारणेची नोंदणी आणि इतर आवश्यक माहिती अचूक देणे महत्त्वाचे आहे.

जननी सुरक्षा योजनेचाही मिळू शकतो लाभ

पात्र महिलांना प्रसूतीसाठी जननी सुरक्षा योजनेअंतर्गतही नियमांनुसार आर्थिक मदत मिळू शकते. मात्र, हा लाभ स्वतंत्र योजनेच्या पात्रता निकषांवर आणि लागू नियमांवर अवलंबून असतो. त्यामुळे दोन्ही योजनांचे लाभ प्रत्येक महिलेला आपोआप मिळतीलच असे नाही.

आपण पात्र आहात का आणि आपल्या परिस्थितीनुसार किती मदत मिळू शकते, याची माहिती जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात किंवा आरोग्य केंद्रात घेता येईल.

कोणत्या महिलांना योजनेचा लाभ घेता येतो?

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेचा लाभ निर्धारित निकष पूर्ण करणाऱ्या गर्भवती महिला आणि स्तनदा मातांना मिळू शकतो. पहिल्या अपत्यासाठी तसेच दुसरे अपत्य मुलगी असल्याच्या परिस्थितीत या योजनेअंतर्गत मदत दिली जाते.

मात्र, केंद्र किंवा राज्य सरकारमध्ये नियमित नोकरी करणाऱ्या महिला आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांमध्ये (PSU) कार्यरत असलेल्या महिलांना योजनेच्या नियमांनुसार लाभ मिळत नाही. याशिवाय, इतर लागू पात्रता निकषही तपासले जातात.

प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेसाठी अर्ज कसा करायचा?

या योजनेसाठी ऑनलाइन किंवा संबंधित स्थानिक केंद्रामार्फत अर्ज करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.

1. आपल्या जवळच्या अंगणवाडी केंद्रात किंवा आरोग्य केंद्रात संपर्क साधा.

2. प्रधानमंत्री मातृ वंदना योजनेअंतर्गत नोंदणी करण्याची प्रक्रिया समजून घ्या.

3. आवश्यक कागदपत्रे आणि गर्भावस्थेशी संबंधित माहिती सादर करा.

4. ऑनलाइन अर्जासाठी योजनेच्या अधिकृत पोर्टलला भेट द्या: pmmvy.wcd.gov.in

5. अर्ज सादर केल्यानंतर पोर्टलवर उपलब्ध सुविधेनुसार अर्जाची स्थिती तपासा.

अर्जासाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत?

अर्ज करताना साधारणपणे पुढील कागदपत्रे किंवा माहिती आवश्यक असू शकते:

• आधार कार्ड किंवा निर्धारित ओळखपत्राची माहिती

• गर्भधारणेची नोंदणी आणि आरोग्य तपासणीशी संबंधित कागदपत्रे

• बँक किंवा पोस्ट ऑफिस खात्याचा तपशील

• मोबाईल क्रमांक

• बाळाच्या जन्माची नोंदणी आणि लागू असल्यास लसीकरणाचा तपशील

कागदपत्रांची अचूक यादी आणि अर्जाच्या अटी अधिकृत पोर्टल किंवा अंगणवाडी केंद्रातून तपासून घ्याव्यात.