Panaji Municipal Elelction: पणजीचा मार्ग कुठला, सत्तेचा की बदलाचा?

गोव्याची राजधानी पणजी. आकाराने लहान पण ओळखीने मोठे शहर. एकेकाळी स्वच्छ, सुबक आणि नियोजनबद्ध म्हणून ओळखले जाणारे हे शहर आज विकासाच्या मोठ्या दाव्यांमध्ये अडकलेले दिसते. कोट्यवधी रुपयांच्या योजनांचे फलक शहरभर दिसतात; मात्र त्याच शहरातील नागरिकांना अजूनही रस्ते, वाहतूक, पार्किंग, पाणी साचणे आणि अपूर्ण कामांचा त्रास सहन करावा लागत आहे.

याच पार्श्‍वभूमीवर ११ मार्च रोजी होणारी पणजी महापालिकेची निवडणूक ही केवळ नगरसेवक निवडण्याची प्रक्रिया राहिलेली नाही. ती सत्ताधाऱ्यांच्या विकासाच्या दाव्यांची परीक्षा घेणारी आणि राजधानीच्या भवितव्याबद्दल नागरिक काय विचार करतात, हे ठरवणारी निर्णायक लढाई बनली आहे.

या निवडणुकीत एकीकडे सत्ताधारी गटाचे पॅनल असून त्यामागे महसूलमंत्री बाबूश मोन्सेरात यांचे प्रभावी राजकीय नेतृत्व असल्याचे मानले जाते. दुसरीकडे माजी मुख्यमंत्री मनोहर पर्रीकर यांचे पुत्र उत्पल पर्रीकर यांनी ‘आम्ही पणजीकर’ या नागरिक पॅनलच्या माध्यमातून सत्ताधाऱ्यांना थेट आव्हान दिले आहे.

म्हणूनच ही निवडणूक दोन विचारांची टक्कर बनली आहे - एकीकडे सत्तेचा प्रभाव आणि विकासाचे दावे, तर दुसरीकडे शहराची हरवलेली ओळख परत मिळवण्याचा दावा.

स्मार्ट सिटी की सततची कामे?

गेल्या काही वर्षांत पणजी शहरासाठी सर्वाधिक गाजलेला शब्द म्हणजे ‘स्मार्ट सिटी’. केंद्र सरकारच्या ‘स्मार्ट सिटी मिशन’ अंतर्गत पणजीला आधुनिक शहर बनवण्याचा मोठा आराखडा तयार करण्यात आला. त्याचबरोबर मृत मिशन अंतर्गत पाणीपुरवठा, मलनिस्सारण आणि नागरी सुविधा सुधारण्यासाठी निधी देण्यात आला.

सरकारी आकडेवारीनुसार कोट्यवधी रुपयांची कामे मंजूर झाली, अनेक प्रकल्प राबवले गेले आणि शहराला आधुनिक रूप देण्याचा प्रयत्न झाला. पण प्रश्न असा आहे की या योजनांचा फायदा नागरिकांना कितपत झाला?

शहरात अनेक ठिकाणी रस्ते खोदले गेले, महिनोन्महिने कामे सुरू राहिली, वाहतुकीची कोंडी वाढली आणि नागरिकांचे दैनंदिन जीवन विस्कळीत झाले. काही कामे पूर्ण झाली असली तरी त्यांची गुणवत्ता आणि उपयुक्तता याबाबतही प्रश्न उपस्थित होत आहेत. स्मार्ट सिटीच्या नावाखाली सुरू झालेली अनेक कामे शहराच्या सौंदर्यावर उलट परिणाम करत असल्याची टीका नागरिकांकडून होत आहे.

पणजीची रया गेली - बदलाची घोषणा

या असंतोषाच्या पार्श्‍वभूमीवर उत्पल पर्रीकर यांनी सत्ताधाऱ्यांवर थेट हल्ला चढवला आहे. त्यांच्या मते, विकासाच्या नावाखाली शहराचे मूळ सौंदर्य आणि नियोजन नष्ट झाले आहे. पणजीची रया गेली आहे. शहराचे सौंदर्य पुन्हा पूर्ववत करण्यासाठी आम्ही निवडणूक लढवत आहोत, असे ते ठामपणे सांगतात. हा संदेश अनेक नागरिकांना भावनिक पातळीवर भिडताना दिसतो. कारण पणजी हे केवळ शहर नाही; ते गोव्याच्या नागरी संस्कृतीचे प्रतीक आहे.

नागरिक पॅनल की राजकीय रणनीती?

‘आम्ही पणजीकर’ हे पॅनल स्वतःला नागरिकांचा उपक्रम म्हणून मांडते. या पॅनलमध्ये विविध क्षेत्रांतील लोकांना उमेदवारी देण्यात आली आहे. प्रशासन अधिक पारदर्शक आणि नागरिकाभिमुख करण्याचा त्यांचा दावा आहे. परंतु विरोधकांचा आरोप आहे, की हा प्रयोग पूर्णपणे राजकारणापासून वेगळा नाही. कारण या पॅनलला दोन प्रमुख विरोधी पक्षांचा जाहीर पाठिंबा मिळाला आहे, भारतीय राष्ट्रीय कॉंग्रेस आणि आम आदमी पक्ष! यामुळे निवडणुकीत सत्ताधाऱ्यांविरोधात मतांचे एकत्रीकरण करण्याचा प्रयत्न दिसून येतो.

बाबूश मोन्सेरात : स्थानिक राजकारणातील प्रभाव

पणजीच्या राजकारणात बाबूश मोन्सेरात यांचे स्थान वेगळे आहे. दीर्घकाळ स्थानिक राजकारणात सक्रिय असलेल्या मोन्सेरात यांचे संघटनात्मक जाळे मजबूत मानले जाते. अनेक मतदारांशी त्यांचा थेट संपर्क असल्याचे सांगितले जाते. त्यांच्या समर्थकांच्या मते त्यांनी शहरासाठी अनेक विकासकामे केली आहेत आणि शासन यंत्रणेशी प्रभावी संपर्क ठेवून निधी आणला आहे. मात्र टीकाकारांचे म्हणणे वेगळे आहे. त्यांच्या मते विकासाच्या नावाखाली केलेल्या कामांचे नियोजन आणि गुणवत्ता याबाबत गंभीर प्रश्न निर्माण झाले आहेत. त्यामुळे या निवडणुकीत मोन्सेरात यांच्या राजकीय प्रभावाचीही कसोटी लागणार आहे.

विधानसभा निवडणुकीची सावली

या संघर्षाची पार्श्वभूमी मागील विधानसभा निवडणुकीत दिसून आली होती. पणजी मतदारसंघात लढताना उत्पल पर्रीकर यांना अवघ्या सुमारे ७०० मतांनी पराभव स्वीकारावा लागला होता. तो निकाल अत्यंत चुरशीचा होता आणि त्यातून शहरातील मतदारांमध्ये बदलाची काहीशी भावना असल्याचे दिसून आले होते. आता महापालिका निवडणुकीत त्याच राजकीय संघर्षाची नवी आवृत्ती पाहायला मिळत आहे.

‘पर्रीकर’ वारसा : भावना आणि अपेक्षा

या निवडणुकीत आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे मनोहर पर्रीकर यांचा वारसा. गोव्याच्या राजकारणात पर्रीकर यांची प्रतिमा प्रामाणिक आणि कार्यक्षम नेत्याची होती. त्यांनी पणजी शहरासाठी अनेक महत्त्वाचे प्रकल्प राबवले होते. त्यामुळे त्यांच्या मुलाकडूनही नागरिकांना काही अपेक्षा आहेत. मात्र टीकाकारांचा प्रश्न असा आहे की केवळ वारसा पुरेसा आहे का? शहराचे प्रशासन चालवण्यासाठी अनुभव आणि ठोस योजना आवश्यक नाहीत का?

मतदारांचा मूड कोणता?

पणजीतील मतदारांचे स्वरूप वेगळे आहे. येथे शिक्षित, व्यावसायिक आणि जागरूक मतदार मोठ्या प्रमाणात आहेत. त्यामुळे स्थानिक प्रश्नांवर त्यांची भूमिका निर्णायक ठरू शकते. ‘वाहतूक कोंडी’, ‘पार्किंग’, ‘पर्यावरण’, ‘अनियोजित विकास’ आणि ‘शहराचे सौंदर्य’ हे मुद्दे मतदारांच्या चर्चेत दिसून येतात. त्यामुळे या निवडणुकीत केवळ पक्षनिष्ठा नाही, तर शहराच्या भवितव्याचा प्रश्नही महत्त्वाचा ठरू शकतो.

राजधानीचा निकाल : राजकीय संकेत

पणजी महापालिका निवडणुकीचा निकाल राज्याच्या राजकारणातही महत्त्वाचा मानला जाईल. राजधानीतील मतदारांनी सत्ताधाऱ्यांना पुन्हा पाठिंबा दिला तर त्यांच्या विकासाच्या दाव्यांना बळ मिळेल. परंतु जर आम्ही पणजीकर पॅनलने जोरदार कामगिरी केली, तर ते सत्ताधाऱ्यांसाठी इशारा ठरू शकते.

शेवटचा निर्णय नागरिकांचा

या सगळ्या राजकीय गदारोळात शेवटी निर्णय पणजीच्या नागरिकांच्या हातात आहे. त्यांनी विकासाच्या दाव्यांवर विश्वास ठेवायचा की शहराच्या हरवलेल्या सौंदर्याचा मुद्दा मान्य करायचा, हे मतदानाच्या दिवशी ठरेल. ११ मार्चला मतपेटीत पडणारे मत केवळ नगरसेवक निवडणार नाही. ते पणजीच्या भवितव्याबद्दल नागरिक काय विचार करतात, याचा निर्णय देणार आहे. आणि म्हणूनच १३ मार्चला लागणारा निकाल हा केवळ एका महापालिकेचा निकाल नसेल - तो राजधानीच्या मनाचा कौल असेल!

पणजीने सत्तेचा मार्ग निवडला की बदलाचा, यावर पुढील काही वर्षांचे राजकारणही अवलंबून असू शकते.