Naturopathy Treatment: निसर्गाकडे परत चला! औषधांशिवाय निरोगी जीवनासाठी निसर्गोपचाराचे महत्त्व जाणून घ्या

Natural Health Care: निसर्गाद्वारे उपचार होतात, ही संकल्पना भारतासाठी नवी नाही. आपल्या प्राचीन ग्रंथांत उपवास, सूर्यप्रकाश, शुद्ध पाणी, शुद्ध हवा आणि शिस्तबद्ध जीवनशैली यांना आरोग्याचा पाया मानले गेले आहे.
Natural Health Care
Naturopathy TreatmentDainik Gomantak
Published on: 
Updated on: 

डॉ. आय. आर. पाटील

भारतात दरवर्षी १८ नोव्हेंबर रोजी ‘निसर्गोपचार दिन’ साजरा केला जातो. यंदा देश ९ वा राष्ट्रीय निसर्गोपचार दिन साजरा करत असून, त्याची प्रेरणादायी संकल्पना ‘प्राकृतिक चिकित्सा, स्वस्थ भारत’ (निसर्गोपचार, निरोगी भारत) अशी आहे. निसर्गोपचार म्हणजे काय, त्याची उत्पत्ती कशी झाली, ती कशी आचरणात आणली जाते आणि गोव्यातील प्रत्येक घरासाठी ती का महत्त्वाची आहे, हे आपण जाणून घेऊया.

निसर्गाद्वारे उपचार होतात, ही संकल्पना भारतासाठी नवी नाही. आपल्या प्राचीन ग्रंथांत उपवास, सूर्यप्रकाश, शुद्ध पाणी, शुद्ध हवा आणि शिस्तबद्ध जीवनशैली यांना आरोग्याचा पाया मानले गेले आहे. आयुर्वेद आणि योग या दोन्ही पद्धतींनुसार, आपल्या शरीरात एक आंतरिक बुद्धिमत्ता असते, जी शरीराच्या विरोधात न जाता, निसर्गाशी सुसंगत राहिल्यास शरीरातील संतुलन पुन्हा प्रस्थापित करते. अनेक अर्थांनी, निसर्गोपचार हे त्या प्राचीन भारतीय ज्ञानाचे एक आधुनिक आणि सुव्यवस्थित रूप आहे, जे आपल्याकडे शतकानुशतके पाळले जात आहे.

Natural Health Care
Goa Politics: 'राहुल गांधींच्या प्रश्नांची उत्तरे द्या'; गिरीश चोडणकरांचा भाजपवर हल्लाबोल

एक औपचारिक प्रणाली म्हणून, निसर्गोपचारांचा उगम १९ व्या शतकात युरोपमध्ये झाला. ऑस्ट्रियामध्ये व्हिन्सेंट प्रीस्निट्झ हे थंड पाणी, ताजी हवा आणि साध्या आहाराद्वारे उपचार करण्यासाठी प्रसिद्ध झाले. जर्मनीमध्ये फादर सेबॅस्टियन नीप यांनी ‘हायड्रोथेरपी’ (जलचिकित्सा) पद्धती विकसित केल्या, ज्या आजही वापरल्या जातात. तसेच, लुई कुहने यांच्या मतानुसार, शरीरात साचलेल्या विषारी घटकांमुळे आजार उद्‍भवतात आणि नैसर्गिक पद्धतींचा वापर करून त्यापासून मुक्तता मिळवता येते. १९०० च्या सुमारास, बेनेडिक्ट लस्ट यांनी या संकल्पना अमेरिकेत नेल्या आणि ‘नॅचरोपॅथी’ हा शब्द लोकप्रिय केला.

महात्मा गांधी हे निसर्गोपचारांचे सर्वात मोठे पुरस्कर्ते होते. १८ नोव्हेंबर १९४५ रोजी गांधीजी ‘ऑल इंडिया नेचर क्युअर फाउंडेशन ट्रस्ट’चे आजीव सदस्य बनले आणि पुढे त्यांनी पुण्याजवळील उरुळीकांचन येथे एक निसर्गोपचार केंद्र स्थापन केले. २०१८ मध्ये, भारत सरकारने त्यांच्या सन्मानार्थ १८ नोव्हेंबर हा दिवस ‘निसर्गोपचार दिन’ म्हणून घोषित केला. आज, निसर्गोपचार पद्धतीला ‘आयुष’ मंत्रालयांतर्गत मान्यता प्राप्त आहे. विद्यार्थी ‘बॅचलर ऑफ नॅचरोपॅथी अँड योगिक सायन्सेस’ या साडेपाच वर्षांच्या पदवी अभ्यासक्रमाचे प्रशिक्षण घेतात आणि ‘सेंट्रल कौन्सिल फॉर रिसर्च इन योग अँड नॅचरोपॅथी’ या क्षेत्रातील संशोधनाला प्रोत्साहन देते.

निसर्गोपचार ही एक औषधमुक्त आरोग्य सेवा प्रणाली आहे. शरीराला योग्य परिस्थिती मिळाल्यास ते स्वतःला बरे करण्याची क्षमता ठेवते. केवळ आजाराची लक्षणे दाबण्याऐवजी, ही पद्धत आहार, जीवनशैली, तणाव आणि पर्यावरण यांसारख्या आजाराच्या मूळ कारणांचा शोध घेते आणि त्यात सुधारणा करते. ही पद्धत भारतीय परंपरेतील ‘पंचमहाभूतांवर’(पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू आणि आकाश) आधारित आहे. प्रत्येक घटकाचा वापर उपचारात्मक हेतूने केला जातो.

आहार चिकित्सा : ताजे, हंगामी, वनस्पती-आधारित आणि सहज पचण्याजोगे अन्न; विशिष्ट आजारांसाठी विशिष्ट आहार दिला जातो. उपवास चिकित्सा : पचनसंस्थेला विश्रांती देण्यासाठी तज्ज्ञांच्या देखरेखीखाली पाणी, फळांचे रस किंवा हलक्या आहारावर आधारित उपवास घडवून आणले जातात. जलचिकित्सा : वेगवेगळ्या तापमानाचे पाणी वापरणे, ज्यामध्ये हिप बाथ, स्पायनल बाथ, फूट बाथ, स्टीम बाथ, वेट पॅक आणि कॉम्प्रेस यांचा समावेश आहे. चिखल उपचार : चिखलाचे पॅक आणि चिखलाचे स्नान जे थंडावा देतात.

Natural Health Care
Goa Politics: गोवा फॉरवर्ड-काँग्रेस जागावाटपाचा फैसला पुढील आठवड्यात! काँग्रेस कमकुवत असलेल्या जागांवर सरदेसाईंचा दावा

मालिश उपचार : विविध मालिश तंत्रे जी रक्ताभिसरण सुधारतात, स्नायूंना आराम देतात. सूर्य उपचार : चैतन्य आणि व्हिटॅमिन डी साठी नियंत्रित सूर्यप्रकाशात राहणे. वायू उपचार : ताजी हवा, श्वासोच्छवासाचे व्यायाम. योग उपचार : प्रत्येक व्यक्तीच्या स्थितीनुसार आसने, प्राणायाम, विश्रांती आणि ध्यान.अ‍ॅक्युप्रेशर आणि संबंधित उपचार : वेदना आणि तणाव कमी करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या सौम्य, औषधविरहित पद्धती.निसर्गोपचार जीवनशैली-संबंधित आणि दीर्घकालीन आजारांसाठी सर्वात प्रभावी आहे.

गोव्यातही मधुमेह, उच्च रक्तदाब, लठ्ठपणा, फॅटी लिव्हर, थायरॉईडच्या समस्या, दीर्घकालीन ताण आणि अपुरी झोप यांसारख्या समस्यांमध्ये वाढ होताना दिसत आहे, अगदी तरुणांमध्येही. पॅकेज्ड फूड, साखरयुक्त पेये, रात्री उशिरापर्यंत जागरण, स्क्रीनवर जास्त वेळ घालवणे आणि शारीरिक श्रमाचा अभाव यांचा परिणाम दिसून येत आहे. हे आजार मोठ्या प्रमाणावर जीवनशैलीशी संबंधित आहेत आणि नेमकी हीच जीवनशैली आहे जिथे निसर्गोपचार आणि योग सर्वात प्रभावी ठरतात.

आपण निसर्गोपचाराला वर्षातून एकदा पाळला जाणारा एक विधी मानू नये. आपण आपल्या घरात, शाळांमध्ये आणि कामाच्या ठिकाणी त्याचा रोजचा सराव करूया, ते आपल्या मुलांना शिकवूया आणि आपल्या वडीलधाऱ्यांसोबतही त्याचा प्रसार करूया. निसर्ग हा नेहमीच आपला पहिला डॉक्टर राहिला आहे. आता पुन्हा एकदा त्याचे ऐकण्याची वेळ आली आहे.

(लेखक गोव्यातील निसर्गोपचार तज्ज्ञ (नॅचरोपॅथिक फिजिशियन) आणि योग अभ्यासक आहेत.)

दैनिक गोमंतकचे सदस्य व्हा

शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.

Read Goa news in Marathi and Goa local news on Tourism, Business, Politics, Entertainment, Sports and Goa latest news in Marathi on Dainik Gomantak. Get Goa news live updates on the Dainik Gomantak Mobile app for Android and IOS.