Veteran Bollywood actor Nana Patekar passes away at 75

भारतीय चित्रपटसृष्टीतील आपल्या दमदार अभिनयासाठी ओळखले जाणारे नाना पाटेकर यांच्या निधनाच्या वृत्ताने चाहत्यांमध्ये शोककळा पसरली आहे. आपल्या अभिनयासोबतच त्यांच्या भारदस्त आवाजातील संवादफेकीने त्यांनी प्रेक्षकांच्या मनावर वेगळीच छाप सोडली. नाना पाटेकर यांनी साकारलेल्या अनेक व्यक्तिरेखा आणि त्यांचे संवाद आजही सिनेरसिकांच्या स्मरणात आहेत. त्यांच्या काही संवादांनी केवळ मनोरंजन केले नाही, तर सामाजिक आणि मानवी भावनांनाही स्पर्श केला.

'आ गये मेरी मौत का तमाशा देखने...'

नाना पाटेकर यांच्या कारकिर्दीतील सर्वाधिक चर्चेत राहिलेल्या संवादांपैकी एक म्हणजे ‘क्रांतिवीर’ चित्रपटातील त्यांचा मोनोलॉग. 1994 मध्ये प्रदर्शित झालेल्या या चित्रपटात त्यांनी साकारलेली व्यक्तिरेखा आणि संवादफेक विशेष गाजली. “आ गये मेरी मौत का तमाशा देखने...” या संवादातून त्यांनी व्यवस्थेवर आणि समाजातील परिस्थितीवर भाष्य केले. या प्रसंगातील त्यांचा आक्रमक अभिनय आजही प्रेक्षकांच्या लक्षात आहे.

'ये मुसलमान का खून है, ये हिंदू का खून...'

‘क्रांतिवीर’मधील आणखी एका संवादाने समाजमनाला मोठ्या प्रमाणात स्पर्श केला. “ये मुसलमान का खून है, ये हिंदू का खून...” या संवादातून माणसाच्या रक्ताला धर्माच्या चौकटीत विभागता येत नाही, हा विचार प्रभावीपणे मांडण्यात आला. त्यामुळे हा संवाद केवळ चित्रपटातील प्रसंग न राहता सामाजिक सलोखा आणि एकतेचा संदेश देणारा संवाद म्हणूनही अनेकदा उद्धृत केला जातो.

'सौ में से अस्सी बेईमान, फिर भी मेरा देश महान'

नाना पाटेकर यांच्या तडफदार संवादफेकीची आणखी एक झलक म्हणजे “सौ में से अस्सी बेईमान, फिर भी मेरा देश महान” हा संवाद. देशातील व्यवस्थेवर आणि भ्रष्टाचारावर उपरोधिक भाष्य करणारा हा संवाद प्रेक्षकांच्या चांगलाच लक्षात राहिला. त्यांच्या आवाजातील ठामपणा आणि अभिनयामुळे या एका वाक्यालाही वेगळी ताकद मिळाली.

'एक मच्छर साला आदमी को...'

1997 मध्ये आलेल्या ‘यशवंत’ चित्रपटात नाना पाटेकर यांनी पोलिस अधिकाऱ्याची भूमिका साकारली होती. या चित्रपटातील “एक मच्छर...” या संवादाने त्यांची संवादफेक पुन्हा चर्चेत आणली. एका छोट्याशा गोष्टीमुळे माणसाच्या आयुष्यात किती मोठा बदल घडू शकतो, हे या संवादातून उपरोधिक आणि आक्रमक शैलीत मांडण्यात आले. नाना पाटेकर यांच्या आवाजातील चढ-उतार आणि देहबोलीमुळे हा प्रसंग विशेष लक्षवेधी ठरला.

'भगवान का दिया सब कुछ है...'

नाना पाटेकर यांच्या अभिनयातील आणखी एक वेगळी बाजू ‘वेलकम’ या लोकप्रिय विनोदी चित्रपटात पाहायला मिळाली. या सिनेमात त्यांनी डॉन उदय शेट्टीची भूमिका साकारली होती. गंभीर आणि आक्रमक व्यक्तिरेखांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या नाना पाटेकर यांनी या भूमिकेत विनोदी अभिनयाची जबरदस्त छाप पाडली.

“भगवान का दिया सब कुछ है. दौलत है, शोहरत है, इज्जत है...” हा संवाद त्यांच्या व्यक्तिरेखेच्या शैलीमुळे प्रचंड लोकप्रिय झाला.

'कंट्रोल... उदय, कंट्रोल!'

‘वेलकम’मधील “कंट्रोल... उदय, कंट्रोल!” हा संवाद तर नाना पाटेकर यांच्या चाहत्यांमध्ये आजही लोकप्रिय आहे. एखाद्या प्रसंगात स्वतःच्या रागावर नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या उदय शेट्टीच्या व्यक्तिरेखेतून त्यांनी प्रेक्षकांना अक्षरशः खळखळून हसवले. त्यांच्या संवादफेकीची टायमिंग आणि चेहऱ्यावरील हावभाव यामुळे हा संवाद संस्मरणीय ठरला.

'क्या करू इसका... मार भी तो नहीं सकता'

‘वेलकम’मधील आणखी एक गाजलेला संवाद म्हणजे “क्या करू इसका, मार भी तो नहीं सकता, प्यार जो करता है मुझसे...” हा संवाद. व्यक्तिरेखेचा राग, असहायता आणि प्रेम यांचा मजेशीर मिलाफ या संवादात दिसून आला. नाना पाटेकर यांनी गंभीर अभिनयाच्या पलीकडे जाऊन विनोदी भूमिकेतही आपली वेगळी ओळख निर्माण केली.

संवादफेकीचा 'नाना' अंदाज कायम स्मरणात

नाना पाटेकर यांच्या अभिनयाची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्यांची संवादफेक. संवाद म्हणताना आवाजातील चढ-उतार, चेहऱ्यावरील भाव, देहबोली आणि प्रसंगानुसार बदलणारी आक्रमकता यामुळे त्यांच्या संवादांना वेगळीच ताकद मिळायची. त्यामुळे त्यांचे अनेक संवाद आजही सोशल मीडिया, मीम्स आणि चाहत्यांच्या चर्चांमध्ये ऐकायला मिळतात. नाना पाटेकर यांचा अभिनय आणि त्यांची दमदार संवादफेक ही भारतीय सिनेसृष्टीतील कायम स्मरणात राहणारी ओळख ठरेल.