मुंबई : महिलांच्या आरोग्याशी संबंधित आजारांमध्ये कर्करोग हा गंभीर विषय आहे. महिलांमध्ये स्तन, गर्भाशयाच्या मुखाचा, पोटाचा, त्वचेचा आणि आतड्यांचा कर्करोग आढळतो. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, महिलांमध्ये स्तनाचा कर्करोग (Breast Cancer) मोठ्या प्रमाणावर आढळणाऱ्या कर्करोगांपैकी एक आहे. त्यामुळे स्तनांमध्ये होणारे बदल वेळीच ओळखणे आणि संशयास्पद लक्षणे दिसल्यास वैद्यकीय तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे ठरते.

स्तनाचा कर्करोग म्हणजे नेमकं काय?

जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार (WHO), स्तनातील काही पेशी असामान्य पद्धतीने आणि नियंत्रणाबाहेर वाढू लागल्यास स्तनाचा कर्करोग होऊ शकतो. या पेशींची अनियंत्रित वाढ झाल्याने गाठ किंवा ट्यूमर तयार होऊ शकतो. सुरुवातीच्या टप्प्यात हा आजार मर्यादित असू शकतो; मात्र उपचार न झाल्यास कर्करोगाच्या पेशी आसपासच्या ऊतींमध्ये तसेच लिम्फ नोड्स आणि शरीरातील इतर अवयवांमध्ये पसरू शकतात.

स्तनाच्या कर्करोगाची सुरुवात प्रामुख्याने दूध वाहून नेणाऱ्या नलिकांमध्ये किंवा दूध तयार करणाऱ्या लोब्यूल्समध्ये होऊ शकते. त्यामुळे शरीरात जाणवणारे असामान्य बदल दुर्लक्षित न करता तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

स्तनात गाठ जाणवणे हे महत्त्वाचे संकेत

स्तनाच्या कर्करोगाचे एक प्रमुख लक्षण म्हणजे स्तनात किंवा बगलेच्या भागात नवीन गाठ जाणवणे. काही वेळा कॉलरबोनजवळही सूज किंवा गाठ जाणवू शकते. मात्र प्रत्येक गाठ कर्करोगाचीच असते असे नाही. त्यामुळे स्वतःहून निष्कर्ष काढण्याऐवजी डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे महत्त्वाचे आहे.

त्वचेतील बदलांकडेही लक्ष द्या

स्तनाच्या आकारात किंवा त्वचेत अचानक बदल होणे हे देखील लक्ष देण्यासारखे लक्षण आहे. स्तनावर सूज, लालसरपणा, जळजळ किंवा त्वचा जाड होणे असे बदल दिसू शकतात. काही प्रकरणांमध्ये त्वचेचा पोत संत्र्याच्या सालीसारखा दिसू शकतो. त्वचा खवलेदार होणे किंवा स्तनाच्या भागात असामान्य बदल जाणवणे याकडेही दुर्लक्ष करू नये.

असामान्य स्त्राव

निप्पलमधून दूधाव्यतिरिक्त द्रव बाहेर पडणे हेही तपासणीचे कारण ठरू शकते. विशेषतः गर्भधारणा किंवा स्तनपानाशी संबंधित नसताना असा स्त्राव होत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. स्त्रावाचा रंग पांढरा, पिवळा, हिरवा, राखाडी किंवा रक्तमिश्रित असू शकतो. अशा परिस्थितीत कारण निश्चित करण्यासाठी वैद्यकीय तपासणी आवश्यक असते.

स्तनाकडे वेदना

स्तन किंवा निप्पलमध्ये सतत किंवा असामान्य वेदना जाणवत असल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये. वेदना अनेक कारणांमुळे होऊ शकतात आणि केवळ वेदना म्हणजे कर्करोग असे नाही. मात्र इतर बदलांसोबत वेदना जाणवत असतील तर डॉक्टरांकडून तपासणी करून घेणे योग्य ठरते.

स्तनाच्या कर्करोगाची तपासणी कशी केली जाते?

स्तनात गाठ किंवा इतर संशयास्पद बदल जाणवल्यास डॉक्टर प्रथम क्लिनिकल तपासणी करू शकतात. त्यानंतर परिस्थितीनुसार मॅमोग्राफी, अल्ट्रासाऊंड (USG) किंवा MRI यांसारख्या इमेजिंग चाचण्यांचा सल्ला दिला जाऊ शकतो. संशयास्पद भाग आढळल्यास त्याची खात्री करण्यासाठी बायोप्सी केली जाऊ शकते.

निप्पलमधून असामान्य स्त्राव होत असल्यास त्याचे स्वरूप आणि कारण तपासले जाऊ शकते. त्यानुसार मॅमोग्राफी किंवा अल्ट्रासाऊंडसारख्या तपासण्या केल्या जाऊ शकतात.

लक्षणे दिसली म्हणजे कर्करोगच असे नाही

स्तनातील प्रत्येक गाठ, वेदना किंवा त्वचेतील बदल कर्करोगामुळेच होतो असे नाही. हार्मोनल बदल, संसर्ग किंवा इतर कारणांमुळेही अशी लक्षणे दिसू शकतात. मात्र नवीन किंवा कायमस्वरूपी बदल जाणवल्यास विलंब न करता डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे. लवकर निदान झाल्यास उपचाराचे पर्याय अधिक प्रभावीपणे ठरवता येतात.