चीनमध्ये सध्या लग्नाच्या नोंदणीबाबत एक अत्यंत अनोखा प्रयोग चर्चेत आला आहे. सामान्यतः विवाह नोंदणीसाठी सरकारी कार्यालयात जावे लागते. मात्र, चीनमध्ये आता तरुणांना लग्नासाठी प्रोत्साहित करण्याच्या उद्देशाने काही ठिकाणी बँक, विमानतळ, हॉस्पिटल, मेट्रो स्टेशन आणि अगदी नाईटक्लबमध्येही विवाह नोंदणीची सुविधा उपलब्ध करून दिली जात आहे.

ऐकायला ही कल्पना विचित्र वाटत असली तरी त्यामागे चीनसमोर उभे असलेले गंभीर लोकसंख्याविषयक संकट आहे. देशातील घटता जन्मदर आणि वाढत्या वृद्ध लोकसंख्येमुळे सरकारची चिंता वाढली आहे. त्यामुळे तरुणांनी विवाह करावा आणि कुटुंबव्यवस्थेकडे वळावे, यासाठी प्रशासन विविध मार्गांचा प्रयोग करत आहे.

घटत्या जन्मदरामुळे चीनची चिंता वाढली

गेल्या काही वर्षांपासून चीनमध्ये विवाहाचे प्रमाण कमी होत असल्याचे चित्र आहे. विवाह उशिरा करणे किंवा लग्नच न करण्याचा निर्णय घेणाऱ्या तरुणांची संख्या वाढत असल्याने त्याचा जन्मदरावरही परिणाम होत आहे.

लोकसंख्या कमी होणे आणि वृद्ध नागरिकांची संख्या वाढणे ही भविष्यातील अर्थव्यवस्था आणि सामाजिक व्यवस्थेसाठी मोठी समस्या ठरू शकते. त्यामुळे विवाह नोंदणीची प्रक्रिया अधिक सोपी आणि लोकांपर्यंत सहज पोहोचेल अशी करण्याचा प्रयत्न चीनकडून केला जात आहे. याच उद्देशाने पारंपरिक सरकारी कार्यालयांच्या बाहेरही विवाह नोंदणी केंद्रे सुरू करण्याचा प्रयोग करण्यात येत आहे.

हॉस्पिटलमध्ये हेल्थ चेकअप आणि लग्नाची नोंदणी

शांडोंग प्रांतातील एका मातृत्व आणि बाल आरोग्याशी संबंधित रुग्णालयात जोडप्यांसाठी वेगळी सुविधा उपलब्ध करण्यात आली आहे. येथे विवाह नोंदणीसोबतच लग्नापूर्वीची आरोग्य तपासणीही करता येत असल्याची माहिती समोर आली आहे.

म्हणजेच लग्नाची तयारी करणाऱ्या जोडप्यांना दोन वेगवेगळ्या ठिकाणी जाण्याची गरज कमी करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. एका ठिकाणी आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण करता यावी, हा यामागील मुख्य उद्देश असल्याचे सांगितले जात आहे.

सुविधा वाढवल्या, तरी तरुणांचा विवाहाकडे कमी कल

सरकारने विवाह नोंदणीची सुविधा अनेक ठिकाणी उपलब्ध करून दिली असली तरी अपेक्षित परिणाम दिसत नसल्याचे आकडेवारीवरून स्पष्ट होते. वर्षाच्या पहिल्या सहामाहीत चीनमध्ये विवाह नोंदणीच्या संख्येत सुमारे 7.5 टक्क्यांची घट झाल्याचे सांगितले जात आहे. यामुळे एक महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित झाला आहे. समस्या खरंच विवाह नोंदणीच्या प्रक्रियेत आहे का?

महागाई आणि आर्थिक असुरक्षितता हेच मोठे कारण?

सोशल मीडियावर अनेक तरुणांनी आपली भूमिका स्पष्टपणे मांडली आहे. त्यांच्या मते, विवाह नोंदणीसाठी काउंटर कुठे उघडला जातो, हा मुख्य मुद्दा नाही. तरुणांसमोर सध्या वाढती महागाई, रोजगाराची चिंता, महागडी घरे आणि मुलांच्या शिक्षणाचा वाढता खर्च ही मोठी आव्हाने आहेत.

अनेक तरुणांना लग्नानंतरच्या आर्थिक जबाबदाऱ्यांची भीती वाटत असल्याने ते विवाहाचा निर्णय पुढे ढकलत आहेत. त्यामुळे नाईटक्लब किंवा विमानतळावर विवाह प्रमाणपत्र मिळणे ही सुविधा आकर्षक असली, तरी आर्थिक परिस्थिती सुधारल्याशिवाय विवाहाचे प्रमाण वाढवणे कठीण असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे.

चीनचा प्रयोग यशस्वी ठरणार का?

चीन सरकारचा हा अनोखा प्रयोग जगभरात चर्चेचा विषय ठरत आहे. विवाह नोंदणी अधिक सोपी आणि सहज उपलब्ध करण्याचा प्रयत्न निश्चितच वेगळा आहे. मात्र, तरुणांच्या आर्थिक समस्या आणि भविष्याबाबतची असुरक्षितता कायम राहिल्यास केवळ नोंदणी केंद्रांची संख्या वाढवून अपेक्षित बदल घडवणे कठीण ठरू शकते.

बँक, हॉस्पिटल, विमानतळ किंवा नाईटक्लब—चीनने विवाह नोंदणीचे काउंटर अनेक ठिकाणी पोहोचवले आहेत. मात्र, आता या अनोख्या प्रयोगामुळे देशातील तरुणांचा लग्नाकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलतो का, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.