सरकारी नोकरीमध्ये निवृत्तीनंतर मिळणाऱ्या पेन्शनची सर्वसाधारणपणे चर्चा होते. मात्र, खासगी क्षेत्रात काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठीही निवृत्तीनंतर नियमित उत्पन्नाची तरतूद असू शकते. जर तुमच्या पगारातून कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी म्हणजेच EPF साठी योगदान दिले जात असेल, तर त्यासोबत Employees’ Pension Scheme म्हणजेच EPS अंतर्गत पेन्शनचा लाभ मिळू शकतो.
कर्मचाऱ्याच्या पगारातून होणारे EPF योगदान आणि कंपनीकडून दिले जाणारे योगदान याची रचना वेगवेगळी असते. नियोक्त्याच्या योगदानातील ठरावीक हिस्सा EPS म्हणजेच पेन्शन फंडमध्ये जमा केला जातो. त्यामुळे दर महिन्याला PF जमा होत असताना भविष्यातील पेन्शनसाठीही निधी तयार होत असतो.
EPS अंतर्गत मासिक पेन्शन मिळण्यासाठी सर्वात महत्त्वाच्या अटींपैकी एक म्हणजे पात्र पेन्शन सेवा. साधारणपणे किमान 10 वर्षांची पात्र सेवा पूर्ण केलेल्या सदस्याला निवृत्तीनंतर EPS पेन्शनचा लाभ मिळू शकतो. पेन्शनचा सामान्य लाभ घेण्यासाठी 58 वर्षे हे महत्त्वाचे वय मानले जाते.
EPS पेन्शनचे गणित एका ठरावीक सूत्राच्या आधारे केले जाते. साधारणपणे वापरले जाणारे सूत्र असे आहे—
मासिक पेन्शन = Pensionable Salary × Pensionable Service ÷ 70
इथे Pensionable Salary म्हणजे पेन्शनसाठी ग्राह्य धरला जाणारा पगार, तर Pensionable Service म्हणजे पेन्शनसाठी ग्राह्य सेवा कालावधी.
EPS पेन्शनच्या गणितातील महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे Pensionable Salary ची मर्यादा. सध्याच्या सामान्य EPS नियमांनुसार पेन्शन गणनेसाठी 15,000 प्रति महिना वेतनाची मर्यादा लागू होते. त्यामुळे प्रत्यक्ष Basic Salary यापेक्षा जास्त असली तरी, सामान्य गणनेत ₹15,000 ची मर्यादा महत्त्वाची ठरते.
समजा एखाद्या कर्मचाऱ्याची पेन्शनसाठी ग्राह्य सेवा 50 वर्षे आहे आणि गणनेसाठी कमाल ₹15,000 पगार धरला जातो. अशावेळी सूत्रानुसार—
₹15,000 × 50 ÷ 70 = ₹10,714.28
म्हणजे या उदाहरणात अंदाजे ₹10,714 मासिक पेन्शन येते.
मात्र, प्रत्यक्ष पेन्शनची रक्कम ठरवताना सेवा कालावधी, EPS मधील पात्रता, लागू नियम आणि पेन्शनसाठी ग्राह्य वेतन यांसारखे घटक महत्त्वाचे असतात. त्यामुळे प्रत्येक कर्मचाऱ्याची अंतिम पेन्शन याच आकड्याइतकी असेलच असे नाही.
EPS अंतर्गत पात्र सदस्याला काही परिस्थितीत 58 वर्षांपूर्वीही कमी दराने पेन्शन घेण्याचा पर्याय असू शकतो. मात्र, लवकर पेन्शन सुरू केल्यास मासिक पेन्शनच्या रकमेत कपात होते. सामान्यतः 58 वर्षांच्या आधी पेन्शन सुरू केल्यास प्रत्येक आधीच्या वर्षासाठी 4 टक्के कपातीचा नियम लागू होतो.
खासगी नोकरी करणाऱ्या व्यक्तींनी केवळ PF मधील जमा रकमेवर अवलंबून न राहता EPS पेन्शन, EPF कॉर्पस आणि इतर निवृत्तीविषयक गुंतवणुकीचा एकत्रित विचार करणे महत्त्वाचे आहे. विशेषतः निवृत्तीचे वय जवळ येत असताना आपली पात्र सेवा, Pensionable Salary आणि EPS खात्याशी संबंधित नोंदी तपासून घेणे फायदेशीर ठरू शकते.
खासगी नोकरीत सरकारी कर्मचाऱ्यांप्रमाणे पेन्शनची पारंपरिक हमी नसली तरी EPFO अंतर्गत EPS ही निवृत्तीनंतर नियमित उत्पन्नाचा महत्त्वाचा स्रोत ठरू शकते. मात्र, ₹15,000 वेतन मर्यादा, 10 वर्षांची पात्र सेवा आणि 58 वर्षांचे वय यांसारखे नियम समजून घेणे गरजेचे आहे. त्यामुळे तुमची वास्तविक पेन्शन किती असेल, हे तुमच्या EPS रेकॉर्ड आणि लागू नियमांनुसार तपासणे सर्वात योग्य ठरेल.
दैनिक गोमंतकचे सदस्य व्हा
शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.
Read Goa news in Marathi and Goa local news on Tourism, Business, Politics, Entertainment, Sports and Goa latest news in Marathi on Dainik Gomantak. Get Goa news live updates on the Dainik Gomantak Mobile app for Android and IOS.