सर्जरी म्हटले की अनेकांच्या मनात मोठी जखम, जास्त वेदना, रक्तस्राव आणि रुग्णालयात जास्त दिवस राहण्याची भीती निर्माण होते. मात्र, वैद्यकीय तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे अनेक प्रकारच्या शस्त्रक्रियांमध्ये आता अधिक प्रगत पद्धतींचा वापर केला जात आहे. त्यापैकीच एक म्हणजे रोबोटिक सर्जरी. या पद्धतीत काही शस्त्रक्रिया मोठा कट न करता तुलनेने लहान छेद देऊन करता येतात. त्यामुळे रुग्णांच्या मनात रोबोटिक सर्जरी नेमकी कशी होते आणि पारंपरिक शस्त्रक्रियेपेक्षा ती किती वेगळी आहे, असे प्रश्न निर्माण होतात.

रोबोट स्वतः ऑपरेशन करत नाही

रोबोटिक सर्जरीबाबत सर्वात मोठा गैरसमज म्हणजे ऑपरेशन रोबोट स्वतः करतो. प्रत्यक्षात संपूर्ण प्रक्रिया प्रशिक्षित सर्जनच्या नियंत्रणाखालीच होते. डॉक्टर एका विशेष कन्सोलच्या माध्यमातून शरीराच्या आतील भागाचा हाय-डेफिनिशन 3D व्ह्यू पाहतात आणि त्यानुसार रोबोटिक उपकरणांचे नियंत्रण करतात.

या तंत्रज्ञानामुळे डॉक्टरांना शरीरातील अतिशय छोट्या किंवा अवघड भागांमध्ये अधिक अचूक हालचाली करणे शक्य होते. त्यामुळे ज्या ठिकाणी अधिक बारकाईने काम करण्याची गरज असते, तिथे रोबोटिक प्रणाली सर्जनला मदत करू शकते.

लहान छेदामुळे टिश्यूला कमी इजा

रोबोटिक सर्जरीच्या अनेक प्रक्रियांमध्ये मोठ्या जखमेऐवजी शरीरावर छोटे छेद केले जातात. याच मार्गातून कॅमेरा आणि शस्त्रक्रियेसाठी आवश्यक उपकरणे शरीराच्या आत नेली जातात. त्यामुळे आसपासच्या टिश्यूवर होणारा परिणाम तुलनेने कमी ठेवण्यास मदत होऊ शकते.

याचा फायदा काही रुग्णांमध्ये कमी वेदना, कमी रक्तस्राव आणि शस्त्रक्रियेनंतर दिसणारे छोटे व्रण अशा स्वरूपात मिळू शकतो. मात्र, प्रत्येक शस्त्रक्रियेत हे फायदे समान प्रमाणात मिळतीलच असे नाही.

रिकव्हरी तुलनेने लवकर होऊ शकते

शरीरावर कमीतकमी आघात करणाऱ्या शस्त्रक्रिया पद्धतींमुळे काही रुग्णांमध्ये रिकव्हरीचा कालावधी कमी होऊ शकतो. परिणामी रुग्ण दैनंदिन कामांकडे तुलनेने लवकर परतू शकतो. काही परिस्थितींमध्ये रुग्णालयात राहण्याचा कालावधीही कमी होण्याची शक्यता असते.

मात्र, याचा अर्थ प्रत्येक रुग्णाची रिकव्हरी झटपट होईल असा नाही. ऑपरेशनचा प्रकार, आजाराची तीव्रता, रुग्णाचे वय, एकूण आरोग्य आणि इतर वैद्यकीय परिस्थिती यावर बरे होण्याचा कालावधी अवलंबून असतो.

अनेक वैद्यकीय क्षेत्रांत वापर वाढला

रोबोटिक सर्जरीचा वापर आता वैद्यकीय क्षेत्रातील विविध विभागांमध्ये होत आहे. युरोलॉजी, स्त्रीरोग, जनरल सर्जरी, हृदयाशी संबंधित काही शस्त्रक्रिया तसेच काही कर्करोगाच्या उपचारांमध्ये या तंत्रज्ञानाचा वापर केला जातो.

विशेषतः शरीराच्या अशा भागांमध्ये, जिथे अधिक अचूकता आणि नियंत्रण आवश्यक असते, तिथे रोबोटिक प्रणाली डॉक्टरांना मदत करू शकते. कॅमेऱ्यामुळे मिळणारे स्पष्ट दृश्य आणि उपकरणांवर असलेले नियंत्रण हे या तंत्रज्ञानाचे महत्त्वाचे पैलू आहेत.

प्रत्येक रुग्णासाठी रोबोटिक सर्जरी योग्य असेलच असे नाही

रोबोटिक सर्जरी ही अत्याधुनिक पद्धत असली तरी प्रत्येक आजारासाठी किंवा प्रत्येक रुग्णासाठी ती सर्वोत्तम पर्याय असेलच असे नाही. शस्त्रक्रियेची पद्धत ठरवताना आजाराचे स्वरूप, त्याची तीव्रता, रुग्णाची आरोग्यस्थिती आणि आवश्यक वैद्यकीय तपासण्या यांचा विचार केला जातो.

त्यामुळे केवळ रोबोटिक सर्जरी आधुनिक आहे म्हणून तीच निवडणे योग्य ठरणार नाही. संबंधित तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घेऊन आपल्या परिस्थितीनुसार कोणती पद्धत सुरक्षित आणि योग्य आहे, हे ठरवणे महत्त्वाचे आहे.

रोबोटिक सर्जरीमध्येही काही धोके असू शकतात

इतर कोणत्याही शस्त्रक्रियेप्रमाणे रोबोटिक सर्जरीमध्येही काही संभाव्य धोके असू शकतात. त्यामुळे ही पद्धत पूर्णपणे जोखीममुक्त आहे, असे मानणे योग्य नाही. ऑपरेशनपूर्व तपासण्या, रुग्णाची वैद्यकीय पार्श्वभूमी आणि सर्जनचा अनुभव यांना येथे महत्त्व असते.

एकंदरीत, रोबोटिक सर्जरीमुळे शस्त्रक्रियेमध्ये अधिक अचूकता आणि कमीतकमी आक्रमक तंत्राचा वापर करण्याची संधी मिळते. मात्र, रोबोट नव्हे तर सर्जनच संपूर्ण ऑपरेशन नियंत्रित करतो, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे. कोणती सर्जरी करायची याचा अंतिम निर्णय तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या वैद्यकीय सल्ल्यानुसारच घ्यावा.