किडनीचे मुख्य काम म्हणजे शरीरातील विषारी द्रव्ये, अतिरिक्त पाणी आणि टाकाऊ पदार्थ बाहेर टाकणे तसेच रक्त शुद्ध ठेवणे. याशिवाय रक्तदाब नियंत्रित ठेवण्यातही किडनीची महत्त्वाची भूमिका असते. मात्र, किडनी व्यवस्थित कार्य करत नसेल तर त्याचा परिणाम केवळ मूत्रपिंडांपुरता मर्यादित राहत नाही, तर हृदयाच्या आरोग्यावरही गंभीर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे किडनीचा आजार असलेल्या रुग्णांनी हृदयाच्या आरोग्याकडेही तितकेच लक्ष देणे आवश्यक असल्याचे तज्ज्ञ सांगतात.

किडनी निकामी झाल्यास हृदयावर वाढतो ताण

किडनीची कार्यक्षमता कमी झाल्यास शरीरात अतिरिक्त पाणी, मीठ आणि विषारी घटक साचू लागतात. यामुळे रक्तदाब वाढण्याची शक्यता असते आणि हृदयाला अधिक मेहनत घ्यावी लागते. दीर्घकाळ ही स्थिती कायम राहिल्यास हृदयविकाराचा झटका, हृदय निकामी होणे (Heart Failure) किंवा स्ट्रोक यांसारख्या गंभीर समस्या उद्भवू शकतात.

याशिवाय किडनीच्या आजारामुळे शरीरात रक्ताची कमतरता (अॅनिमिया), खनिजांचे असंतुलन आणि शरीरावर सूज येण्यासारख्या समस्या निर्माण होतात. या सर्वांचा एकत्रित परिणाम हृदयावर अतिरिक्त ताण निर्माण करण्यात होतो.

या व्यक्तींनी विशेष काळजी घ्यावी

मधुमेह, उच्च रक्तदाब किंवा आधीपासून किडनीचा त्रास असलेल्या व्यक्तींमध्ये हृदयविकाराचा धोका अधिक असतो. अशा रुग्णांनी नियमितपणे किडनीची कार्यक्षमता, रक्तदाब, रक्तातील साखरेची पातळी आणि हृदयाची तपासणी करून घ्यावी. सुरुवातीच्या टप्प्यात आजार ओळखल्यास गंभीर गुंतागुंत टाळता येऊ शकते.

किडनीच्या आजाराची सुरुवातीची लक्षणे कोणती?

किडनीच्या आजाराची सुरुवात अनेकदा कोणत्याही ठळक लक्षणांशिवाय होते. त्यामुळे याला "सायलेंट डिसीज" असेही म्हटले जाते. मात्र, काही लक्षणांकडे दुर्लक्ष करू नये.

• पाय, घोटे किंवा चेहऱ्यावर सूज येणे

• लघवीचे प्रमाण अचानक वाढणे किंवा कमी होणे

• लघवीत फेस किंवा रक्त दिसणे

• भूक कमी लागणे

• शरीरावर वारंवार खाज येणे

• उच्च रक्तदाब नियंत्रणात न राहणे

• सतत थकवा जाणवणे

अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.

कोणत्या सवयी किडनीसाठी घातक?

काही दैनंदिन सवयी किडनीचे नुकसान करू शकतात. धूम्रपान, डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय वेदनाशामक औषधांचा जास्त वापर, दिवसभर पुरेसे पाणी न पिणे, जास्त मीठयुक्त आणि प्रक्रिया केलेले अन्न खाणे या सवयी किडनीच्या आरोग्यासाठी अपायकारक ठरतात.

किडनी आणि हृदय निरोगी ठेवण्यासाठी काय करावे?

तज्ज्ञांच्या मते, संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, पुरेसे पाणी पिणे आणि वेळेवर वैद्यकीय तपासणी या सवयी दोन्ही अवयवांचे आरोग्य जपण्यासाठी महत्त्वाच्या आहेत.

• दररोज सुमारे 2.5 ते 3 लिटर पाणी प्या (डॉक्टरांनी वेगळा सल्ला दिलेला नसल्यास).

• फळे, भाज्या आणि फायबरयुक्त अन्नाचा आहारात समावेश करा.

• मीठ आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ कमी खा.

• नियमित व्यायाम करा आणि वजन नियंत्रणात ठेवा.

• धूम्रपान व मद्यपान टाळा.

• मधुमेह आणि उच्च रक्तदाब नियंत्रणात ठेवा.

• डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय औषधे घेणे टाळा.किडनी आणि हृदय हे दोन्ही अवयव शरीराच्या कार्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. एका अवयवातील बिघाडाचा परिणाम दुसऱ्यावर होऊ शकतो. त्यामुळे किडनीची नियमित तपासणी, आरोग्यदायी जीवनशैली आणि वेळेवर उपचार यामुळे गंभीर हृदयविकारांचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो.

किडनी आणि हृदय हे दोन्ही अवयव शरीराच्या कार्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. एका अवयवातील बिघाडाचा परिणाम दुसऱ्यावर होऊ शकतो. त्यामुळे किडनीची नियमित तपासणी, आरोग्यदायी जीवनशैली आणि वेळेवर उपचार यामुळे गंभीर हृदयविकारांचा धोका मोठ्या प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो.