पणजी: काही प्रवास आपल्याला आयुष्यभर लक्षात राहतात, तर काही स्वतःचे अस्तित्व दिमाखात जगासमोर मांडतात. पण मुंबई ते गोवा दरम्यान धावणारी 'मांडवी एक्सप्रेस' या सर्वांहून वेगळी आहे. ही एक रेल्वे गाडी नाही, तर प्रत्येक मैलागणिक तुमच्या जिभेचे चोचले पुरवणारी आणि डोळ्यांना निसर्गाची मेजवानी देणारी एक 'फिरती खाद्यसंस्कृती' आहे. कोकण रेल्वेच्या निसर्गरम्य मार्गावर मांडवी एक्सप्रेसने 'फूड क्वीन' हे नाव सार्थपणे कमावले आहे. ही रेल्वे केवळ मुंबई आणि गोवा यांना जोडत नाही, तर ती वाटेतील निसर्ग, संस्कृती आणि स्थानिक खाद्यपदार्थांना एका सूत्रात गुंफते.

मुंबईच्या गजबजलेल्या छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनसवरुन (CSMT) जेव्हा ही गाडी सुटते, तेव्हा सुरुवातीला शहराचा वेगवान कोलाहल सोबत असतो. मात्र, जसजशी ही गाडी शहराच्या सिमेंटच्या जंगलातून बाहेर पडते, तसतशी शहराची पकड ढिली होऊ लागते. मुंबईचा तो गोंधळ मागे पडतो आणि त्याची जागा घेतात त्या अथांग पसरलेल्या नारळाच्या बागा, कौलारु घरांची शांत खेडी, सूर्याच्या कोवळ्या उन्हात चकाकणाऱ्या नद्या आणि किनाऱ्याचे रक्षण करणाऱ्या मूक रक्षकांसारख्या भासणाऱ्या सह्याद्रीच्या डोंगररांगा. मांडवी एक्सप्रेसमधून दिसणाऱ्या या निसर्गाचे एक जिवंत आणि चालते-फिरते 'पोस्टकार्ड' बनते. हा प्रवास केवळ एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जाण्यासाठी नाही, तर तो निसर्गाचा आनंद घेण्यासाठी आहे.

खऱ्या अर्थाने कोकणचे सौंदर्य मांडवी एक्सप्रेसच्या खिडकीतूनच सर्वात जवळून अनुभवता येते. ही गाडी हिरव्यागार भातशेतातून, डोंगर पोखरुन तयार केलेल्या कठीण बोगद्यांतून आणि उंच पुलांवरुन जेव्हा दिमाखात धावते, तेव्हा प्रवासी भारावून जातात. विशेषतः पावसाळ्यात, सह्याद्रीच्या कड्यांवरुन कोसळणारे पांढरे शुभ्र धबधबे पाहणे हा एक अविस्मरणीय अनुभव असतो. पण मांडवीची खरी ओळख खिडकीबाहेरील दृश्यांसोबतच डब्यातील खमंग सुवासात दडलेली आहे.

मांडवी एक्सप्रेसला 'फूड क्वीन' का म्हणतात, याचा प्रत्यय प्रवासाच्या सुरुवातीपासूनच येतो. वाफाळलेला बटाटा वडा, साबुदाणा वडा, उपमा आणि त्यानंतर दुपारच्या जेवणात मिळणारी अस्सल मालवणी चवीची चिकन किंवा मासळीची थाळी... या चवी प्रवाशांच्या स्मरणात कायमच्या कोरल्या जातात. कोळंबीची चटणी, मऊशार घावणे आणि थंडगार सोलकढी यामुळे हा प्रवास अधिकच रसाळ होतो. खिडकीबाहेर निसर्गाचे बदलणारे रंग आणि हातात असलेल्या चवींचा आनंद, यामुळे मांडवी एक्सप्रेसचा प्रवास म्हणजे कोकण रेल्वेला वाहिलेले एक जिवंत 'प्रेमपत्र' ठरते. जो प्रवासी एकदा मांडवीने प्रवास करतो, तो आपल्यासोबत केवळ आठवणी नाही, तर कोकणच्या (Konkan) मातीचा सुगंध आणि चवींची शिदोरी घेऊन घरी परततो.