पणजी: गोव्यातील समुद्रकिनाऱ्यांवर पर्यटनाचा हंगाम सुरू होत असतानाच, किनाऱ्यांवरील पाण्याच्या गुणवत्तेबाबत आणि औषधांना प्रतिकार करणाऱ्या जीवाणूंच्या अस्तित्वाबाबत गंभीर चिंता व्यक्त करण्यात आली आहे. राष्ट्रीय समुद्रविज्ञान संस्थेच्या (एनआयओ) नव्या अभ्यासात गोव्यातील प्रमुख पर्यटन किनाऱ्यांवर अनेक प्रकारच्या प्रतिजैविकांना प्रतिकार करणारे जीवाणू आढळल्याचे समोर आले आहे. विशेष म्हणजे, पाण्याची गुणवत्ता समाधानकारक असल्याचे दिसत असतानाही अशा जीवाणूंचे अस्तित्व नाकारता येत नाही.

एनआयओच्या जैविक समुद्रविज्ञान आणि रासायनिक समुद्रविज्ञान विभागांनी केलेला हा अभ्यास १६ ऑक्टोबर रोजी प्रकाशित झाला. या अभ्यासात गोव्यातील १२ प्रमुख पर्यटन किनाऱ्यांवरील पाण्याच्या (Water) गुणवत्तेतील हंगामी बदल आणि जीवाणूंची विविध प्रतिजैविकांना प्रतिकार करण्याची क्षमता तपासण्यात आली. पावसाळा आणि पावसाळ्याव्यतिरिक्त काळातील परिस्थितीची तुलना करण्यात आली.

अभ्यासानुसार, पावसाळ्याव्यतिरिक्त काळात बहुतांश किनाऱ्यांवरील पाण्याची गुणवत्ता ‘उत्कृष्ट’ किंवा ‘चांगली’ या श्रेणीत होती. मात्र, पावसाळ्यात परिस्थिती लक्षणीयरीत्या बदलली. कोणत्याही किनाऱ्याला ‘उत्कृष्ट’ श्रेणी मिळाली नाही. अभ्यासात समाविष्ट केलेल्या सुमारे ५० टक्के किनाऱ्यांवरील पाण्याची गुणवत्ता ‘खराब’ किंवा ‘अत्यंत खराब’ असल्याचे आढळले.

पावसाळ्यात पाण्यात मिसळणारे सांडपाणी, जमिनीवरून वाहून येणारे प्रदूषक आणि इतर मानवी हस्तक्षेप यांचा किनारी पर्यावरणावर परिणाम होऊ शकतो. मात्र, या विशिष्ट अभ्यासात प्रत्येक किनाऱ्यावरील प्रदूषणाच्या स्वतंत्र स्रोतांची निश्चित कारणमीमांसा करण्यात आली आहे, असे म्हणता येणार नाही.

या अभ्यासातील सर्वांत महत्त्वाचा निष्कर्ष म्हणजे, पाण्याच्या एकूण गुणवत्तेचे मूल्यांकन आणि प्रतिजैविकांना प्रतिकार करणाऱ्या जीवाणूंचे अस्तित्व यांच्यात लक्षणीय संबंध आढळला नाही. म्हणजेच, पाण्याच्या भौतिक आणि रासायनिक गुणधर्मांवर आधारित चाचण्यांमध्ये गुणवत्ता चांगली असल्याचे दिसले, तरी त्यातून हानिकारक किंवा औषधांना प्रतिकार करणारे जीवाणू नसल्याची खात्री मिळत नाही. अभ्यासात पावसाळ्यात आणि पावसाळ्याव्यतिरिक्त काळातही अनेक प्रतिजैविकांना प्रतिकार करणारे जीवाणू आढळले. त्यामुळे हा संभाव्य पर्यावरणीय आणि सार्वजनिक आरोग्यविषयक प्रश्न केवळ पावसाळ्यापुरता मर्यादित नसल्याचे संशोधकांनी अधोरेखित केले आहे.

प्रतिजैविकांना प्रतिकार करणाऱ्या जीवाणूंमुळे संसर्ग झाल्यास, त्यांच्यावर नेहमी वापरल्या जाणाऱ्या काही औषधांचा परिणाम कमी होऊ शकतो. त्यामुळे अशा संसर्गांवर उपचार करणे अधिक कठीण होण्याची शक्यता असते. तथापि, या अभ्यासाच्या निष्कर्षांवरून समुद्रकिनाऱ्यांवर गेलेल्या व्यक्तींना संसर्ग झाला आहे किंवा सर्व किनारे असुरक्षित आहेत, असा निष्कर्ष काढता येत नाही.

तपासणी पद्धत बदलण्याची गरज!

किनाऱ्यांच्या सुरक्षिततेचे मूल्यमापन करताना केवळ पाण्याच्या भौतिक आणि रासायनिक गुणधर्मांवर अवलंबून न राहता, त्यातील सूक्ष्मजीवांची संख्या आणि प्रतिजैविकांना प्रतिकार करण्याची क्षमता यांचाही अभ्यास करावा, अशी शिफारस संशोधकांनी केली आहे. त्यासाठी पाण्याची गुणवत्ता, सूक्ष्मजीवांचे प्रमाण आणि प्रतिजैविक प्रतिकार या तिन्ही बाबींचा समावेश असलेली एकात्मिक देखरेख व्यवस्था विकसित करण्याची गरज आहे. अशा पद्धतीमुळे समुद्रकिनाऱ्यांवरील पर्यावरणीय स्थिती आणि संभाव्य आरोग्यधोके यांचे अधिक व्यापक मूल्यमापन करता येईल.