हल्दवानी (उत्तराखंड): वन्यजीव संरक्षण आणि संवर्धनासाठी येथील वनविभागाने प्रथमच कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (एआय) यशस्वी वापर केला आहे. यासाठी ‘एआय’ आधारित ‘फॉरेस्ट ॲकोस्टिक सर्व्हिलान्स सिस्टिम’ विकसित करण्यात आली आहे. देशातील अशा प्रकारचा हा पहिलाच प्रयोग आहे. ही यंत्रणा जंगलातील बेकायदा घुसखोरीच्या नोंदी ठेवणार असल्याने वन्यजीवांच्या तस्करीला यामुळे आळा बसेल, अशी माहिती वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी आज दिली.

स्थानिक वातावरण लक्षात घेऊनच ही प्रणाली विकसित करण्यात आली आहे. या प्रणालीमध्ये ‘एआय कॉम्प्युटिंग’, ‘ॲकोस्टिक सेन्सर’ आणि ‘लाँग रेंज वायरलेस कम्युनिकेशन’साठीच्या यंत्रांचा समावेश आहे. ही प्रणाली सातत्याने जंगलातून येणाऱ्या विविध आवाजांवर लक्ष तर ठेवेलच पण त्याचबरोबर काही संशयास्पद हालचाल दिसल्यास तातडीने ती संबंधित यंत्रणेच्या निदर्शनास आणून देईल.

चोवीस तास सक्रिय

या संपूर्ण प्रणालीसाठी सौर ऊर्जेवर आधारित रिचार्जेबल बॅटरीचा वापर करण्यात आला आहे. त्यामुळे चोवीस तास ती सक्रिय राहील. आता ‘विद्युत ग्रीड’ची गरज संपुष्टात आली असल्याचे विभागीय वनअधिकारी कुंदनकुमार यांनी सांगितले. पारंपरिक देखरेख प्रणालीमध्ये मानवी गस्तीला महत्त्वाचे स्थान असते. वेळोवेळी निरीक्षणेही नोंदविता येतात. या ‘ फॉरेस्ट ॲकोस्टिक सर्व्हिलान्स सिस्टिम’चा वापर हा डिजिटल कानासारखा केला जाईल, असे अधिकाऱ्यांनी सांगितले.

आवाजाचे विश्लेषण

जंगलामध्ये सातत्याने जे ध्वनी निर्माण होतात त्यांचे विश्लेषण करण्याचे काम हे ‘एआय’वर आधारित ॲकोस्टिक सेन्सरच्या माध्यमातून केले जाते. त्यामुळे कोणताही धोका या यंत्रणेपासून लपून राहू शकत नाही. या प्रणालीसाठी पूर्णपणे स्वदेशी बनावटीच्या तंत्रज्ञानाचा वापर करण्यात आला असून जंगल आणि वन्यजीव संरक्षण आणि संवर्धनाच्या क्षेत्रामध्ये यामुळे क्रांती येईल, असा विश्वास काही अधिकाऱ्यांनी वृत्तसंस्थेशी बोलताना व्यक्त केला.