नेपाळमध्ये अचानक आलेल्या भीषण पुरानं मोठ्या प्रमाणात विध्वंस केला आहे. या नैसर्गिक आपत्तीत आतापर्यंत 160 हून अधिक लोकांचा मृत्यू झाल्याची माहिती समोर आली असून 750 पेक्षा जास्त नागरिक बेपत्ता आहेत. मृतांचा आकडा वाढण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. दरम्यान, भारतीय नागरिकांसाठीही ही घटना चिंताजनक ठरली आहे. तब्बल 130 हून अधिक भारतीय नागरिक बेपत्ता असल्याचे समोर आले असून यामध्ये कैलास मानसरोवर यात्रेसाठी नेपाळमध्ये गेलेल्या अनेक भाविकांचा समावेश आहे.

काही क्षणांत सर्वकाही उद्ध्वस्त

या महापुराचा थरारक व्हिडिओ सोशल मीडियावर समोर आला आहे. व्हिडिओमध्ये काही नागरिक जीव वाचवण्यासाठी सुरक्षित ठिकाणी धावताना दिसत आहेत. मात्र, काही क्षणांतच प्रचंड वेगाने आलेल्या पाण्यासोबत चिखल आणि मलब्याचा प्रवाह परिसरात घुसतो आणि डोळ्यांदेखत मोठ्या प्रमाणावर नुकसान होते. पुराच्या पाण्याने अनेक घरांबरोबरच रस्ते, पूल आणि इतर महत्त्वाच्या सुविधा उद्ध्वस्त केल्या आहेत.

तिबेटमधून सुरू झालेल्या आपत्तीचा नेपाळला मोठा फटका

ही महापूराची घटना तिबेटच्या परिसरातून सुरू झाल्याचे सांगण्यात येत आहे. नेपाळचे परराष्ट्र मंत्री शिशिर खनाल यांनी संसदेत या घटनेबाबत माहिती देताना तिबेटच्या भागात सकाळी सुमारे 8.37 वाजता भूकंपाचे धक्के जाणवले आणि त्यानंतर अवघ्या काही मिनिटांत अचानक पुराची माहिती मिळाल्याचे सांगितले.

भूकंपाच्या धक्क्यांमुळे हिमनदी किंवा डोंगरावरील बर्फाचा मोठा भाग तुटून नदीच्या प्रवाहात कोसळला असावा आणि त्यातून अचानक पाण्याचा प्रचंड लोंढा निर्माण झाला असण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात येत आहे. मात्र, आपत्तीचे नेमके कारण निश्चित करण्यासाठी अधिक तपासाची आवश्यकता आहे.

भोटे कोशी नदीच्या प्रवाहाने माजवला हाहाकार

पुराच्या पाण्याचा मोठा प्रवाह भोटे कोशी नदीच्या दिशेने आला. त्याचा सर्वाधिक परिणाम तिबेटच्या सीमेला लागून असलेल्या नेपाळमधील रसुवा आणि धादिंग जिल्ह्यांमध्ये झाला. नदीच्या पाण्याच्या वेगामुळे सीमावर्ती भागातील अनेक गावांना आणि शहरांना मोठा फटका बसला.

आपत्ती व्यवस्थापनाशी संबंधित अधिकाऱ्यांच्या माहितीनुसार, लहेंडे नदीच्या परिसरातील खडक आणि माती घसरल्याने नदीचा प्रवाह वाढला. त्यानंतर तिमुरे परिसरात भोटे कोशी आणि त्रिशूली नदीच्या दिशेने मोठ्या प्रमाणावर पाणी आले. या पुरामुळे संपर्कव्यवस्था मोठ्या प्रमाणात विस्कळीत झाली आहे.

पूल आणि जलविद्युत प्रकल्पांचे मोठे नुकसान

पुराच्या प्रचंड प्रवाहामुळे अनेक महत्त्वाचे पूल वाहून गेले आहेत. काही ठिकाणी रस्ते पूर्णपणे खराब झाल्याने बचाव पथकांना प्रभावित भागात पोहोचण्यात अडथळे निर्माण होत आहेत. याशिवाय जवळपास डझनभर जलविद्युत प्रकल्पांनाही या आपत्तीचा फटका बसल्याची माहिती आहे.

या विध्वंसामुळे केवळ जीवितहानीच नव्हे तर नेपाळच्या पायाभूत सुविधांचेही मोठे नुकसान झाले आहे. अनेक भागांमध्ये वीज आणि दळणवळण व्यवस्थेवर परिणाम झाला असून नागरिकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.

130 हून अधिक भारतीय बेपत्ता

नेपाळमधील या आपत्तीनंतर भारतीय नागरिकांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न गंभीर झाला आहे. 130 हून अधिक भारतीय नागरिक बेपत्ता असल्याचे सांगण्यात येत आहे. यामध्ये कैलास मानसरोवर यात्रेसाठी गेलेल्या यात्रेकरूंचा मोठा समावेश आहे. एका ट्रॅव्हल एजन्सीच्या माहितीनुसार, किमान 59 भारतीय कैलास मानसरोवर यात्रेचे यात्रेकरू प्रभावित भागात होते.

भारतीय दूतावासाने परिस्थितीवर लक्ष ठेवले असून प्रभावित भारतीय नागरिक आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना मदत मिळावी यासाठी संपर्कव्यवस्था सुरू करण्यात आली आहे. तमिळनाडू, पश्चिम बंगाल, केरळ, राजस्थान आणि उत्तर प्रदेश यांसारख्या राज्यांनीही आपल्या नागरिकांसाठी हेल्पलाइन सुरू केल्या आहेत.

चीनच्या सीमावर्ती भागातही जीवितहानी

या नैसर्गिक आपत्तीचा परिणाम केवळ नेपाळपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. चीनच्या सीमावर्ती भागातही पुरामुळे जीवितहानी झाल्याची माहिती आहे. चीनच्या सरकारी माध्यमांच्या माहितीनुसार, सीमावर्ती भागात तीन जणांचा मृत्यू झाला असून 265 लोक बेपत्ता असल्याचे सांगण्यात आले आहे.

बचावकार्याला वेग; बेपत्ता नागरिकांचा शोध सुरू

नेपाळमध्ये सध्या बचाव आणि मदतकार्य वेगाने सुरू आहे. प्रशासन, सुरक्षा यंत्रणा आणि बचाव पथके प्रभावित भागात अडकलेल्या नागरिकांचा शोध घेत आहेत. मात्र, रस्ते आणि पूल वाहून गेल्यामुळे अनेक भागांमध्ये पोहोचणे कठीण झाले आहे.

मृत आणि बेपत्ता नागरिकांची संख्या पाहता ही नेपाळमधील मोठ्या नैसर्गिक आपत्तींपैकी एक ठरू शकते. सध्या सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे मलब्याखाली किंवा दुर्गम भागात अडकलेल्या नागरिकांचा शोध घेणे आणि बेपत्ता भारतीयांसह सर्व नागरिकांना सुरक्षित बाहेर काढणे हे आहे.

विनाशकारी पुरामागचं नेमकं कारण काय?

प्राथमिक तपासातून समोर आलेल्या माहितीनुसार, या विनाशकारी पुरामागे अचानक झालेल्या हिमस्खलनाची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. काठमांडू विद्यापीठातील एका प्राध्यापकांच्या मते, ल्हेन्डे नदीत मोठ्या प्रमाणावर बर्फ कोसळल्याने नदीचा नैसर्गिक प्रवाह काही काळासाठी अडवला गेला असावा.

परिणामी, पाण्याचा मोठा साठा तयार झाला आणि हा अडथळा अचानक दूर झाल्यानंतर प्रचंड वेगाने पाण्याचा प्रवाह भोटेकोशी नदीत मिसळला. या अचानक आलेल्या पाण्याच्या लोंढ्यामुळे परिसरात भीषण पूरस्थिती निर्माण झाल्याचा अंदाज आहे. मात्र, हिमस्खलन हेच पुराचे निश्चित कारण असल्याची अधिकृत घोषणा अद्याप करण्यात आलेली नाही.