नवी दिल्ली : आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स म्हणजेच AI तंत्रज्ञानाचा वापर दिवसेंदिवस वाढत असताना त्याच्या गैरवापराबाबतही अनेक प्रश्न उपस्थित होत आहेत. काही सेकंदांत वास्तवासारखा दिसणारा बनावट व्हिडीओ तयार करता येत असल्याने सोशल मीडियावर चुकीची माहिती पसरण्याचा धोका वाढला आहे. भारताशी संबंधित अशाच एका कथित AI-निर्मित व्हिडीओवरून सध्या सोशल मीडियावर चर्चा रंगली आहे. या व्हिडीओमध्ये अत्यंत अस्वच्छ आणि विचित्र पद्धतीने खाद्यपदार्थ तयार करत असल्याचे दृश्य दाखवण्यात आले होते. मात्र, भारतात वास्तव्यास असलेल्या एका अमेरिकन महिलेने हा व्हिडीओ बनावट असल्याचा दावा करत त्यावर तीव्र नाराजी व्यक्त केली.

व्हिडीओने सोशल मीडियावर खळबळ

सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर व्हायरल झालेल्या या क्लिपमध्ये एका व्यक्तीला कचऱ्यासारख्या दिसणाऱ्या परिसरात अतिशय विचित्र पद्धतीने रोटी तयार करताना दाखवण्यात आले होते. दृश्य इतके अवास्तव आणि धक्कादायक होते की अनेकांनी कोणतीही खातरजमा न करता ते भारतातील वास्तव असल्याचे मानण्यास सुरुवात केली. या व्हिडीओला मोठ्या प्रमाणात व्ह्यूज मिळाल्याचा दावा करण्यात येत आहे.

अमेरिकन महिलेने व्हिडीओच्या सत्यतेवर उपस्थित केला प्रश्न

भारतामध्ये दीर्घकाळापासून राहणाऱ्या अमेरिकन नागरिक आणि सोशल मीडिया क्रिएटर क्रिस्टन फिशर यांनी हा व्हिडीओ पाहिल्यानंतर त्यावर प्रतिक्रिया दिली. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, व्हिडीओतील दृश्य नैसर्गिक किंवा वास्तव नसून AIच्या माध्यमातून तयार करण्यात आलेले असल्याचे दिसते.

‘इंटरनेटवरील प्रत्येक गोष्ट खरी नसते’

क्रिस्टन यांनी आपल्या प्रतिक्रिया व्हिडीओमध्ये सोशल मीडियावर उपलब्ध असलेल्या अशा सामग्रीबाबत चिंता व्यक्त केली. भारताची प्रतिमा खराब करण्यासाठी अतिशयोक्तीपूर्ण किंवा पूर्णपणे बनावट दृश्यांचा वापर केला जाऊ शकतो, असे त्यांनी सांगितले. त्यांच्या मते, अशा कंटेंटमुळे भारताबद्दल प्रत्यक्ष वास्तवापेक्षा वेगळी धारणा निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

भारताच्या प्रतिमेबाबत केली स्पष्ट भूमिका

व्हिडीओमधील दृश्यांचा भारताशी संबंध जोडण्यास त्यांनी आक्षेप घेतला. भारत हा केवळ अशा काही बनावट क्लिपमधून समजून घेण्याचा देश नसून, येथे विविध संस्कृती, सुंदर ठिकाणे आणि मोठ्या प्रमाणावर सामान्य जीवन जगणारे लोक आहेत, असा मुद्दा त्यांनी मांडला. त्यामुळे सोशल मीडियावर एखादा व्हिडीओ पाहिल्यानंतर त्यावर लगेच विश्वास ठेवण्याऐवजी त्याची सत्यता तपासण्याची गरज असल्याचे त्यांच्या प्रतिक्रियेतून अधोरेखित झाले.

नेटकऱ्यांकडून अमेरिकन महिलेचे कौतुक

क्रिस्टन फिशर यांच्या प्रतिक्रियेनंतर अनेक सोशल मीडिया वापरकर्त्यांनी त्यांचे समर्थन केले. विशेषतः भारतीय यूजर्सनी बनावट व्हिडीओविरोधात आवाज उठवल्याबद्दल त्यांचे आभार मानले. काहींनी AI तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून तयार केलेल्या बनावट सामग्रीची ओळख पटवण्यासाठी लोकांनी अधिक सतर्क राहण्याची गरज व्यक्त केली.

AIच्या युगात माहितीची पडताळणी महत्त्वाची

AIमुळे फोटो, व्हिडीओ आणि ऑडिओ अत्यंत वास्तव वाटतील अशा पद्धतीने तयार करणे शक्य झाले आहे. त्यामुळे सोशल मीडियावर व्हायरल होणारी प्रत्येक सामग्री खरी असेलच असे नाही. विशेषतः एखाद्या देशाची, समाजाची किंवा व्यक्तीची प्रतिमा खराब करणारा कंटेंट समोर आल्यास त्याची विश्वासार्हता तपासणे महत्त्वाचे ठरते. या प्रकरणामुळे AIच्या गैरवापराचा मुद्दा पुन्हा एकदा चर्चेत आला असून, डिजिटल जगात ‘व्हायरल’पेक्षा ‘व्हेरिफाइड’ माहितीला अधिक महत्त्व देण्याची गरज अधोरेखित झाली आहे.