डिजिटल व्यवहार आणि मेसेजिंग अ‍ॅप्सच्या माध्यमातून होणाऱ्या सायबर फसवणुकीला आळा घालण्यासाठी केंद्र सरकारने सिम बाइंडिंगशी संबंधित नियम लागू करण्याची प्रक्रिया सुरू केली आहे. या नियमांनुसार, ज्या मोबाइल क्रमांकावरून WhatsApp, Telegram आणि इतर मेसेजिंग अ‍ॅप्सचे खाते तयार केले आहे, त्या क्रमांकाशी संबंधित सक्रिय सिम कार्ड त्याच फोनमध्ये असणे आवश्यक ठरू शकते. दिलेल्या माहितीनुसार, या नियमांच्या अंमलबजावणीसाठी कंपन्यांना ३१ डिसेंबर २०२६ पर्यंत मुदत देण्यात आली आहे. त्यामुळे १ जानेवारी २०२७ पासून या नियमांचा परिणाम दिसू शकतो. मात्र, अंमलबजावणीची नेमकी स्थिती अधिकृत सूचनांनुसार तपासणे आवश्यक आहे.

काय आहे SIM Binding नियम? सोप्या भाषेत समजून घ्या

सिम बाइंडिंग म्हणजे मेसेजिंग अ‍ॅपवरील खाते आणि त्यासाठी नोंदवलेल्या मोबाइल क्रमांकाशी संबंधित सक्रिय सिम कार्ड यांचा सतत संबंध कायम ठेवणे. दूरसंचार विभागाने (DoT) २८ नोव्हेंबर २०२५ रोजी या संदर्भात संबंधित अ‍ॅप कंपन्यांना निर्देश दिले होते.

सरकारच्या मते, काही अ‍ॅप्समध्ये एकदा मोबाइल क्रमांकाची पडताळणी केल्यानंतर सिम कार्ड फोनमधून काढले तरी खाते सुरू राहू शकते. या सुविधेचा गैरवापर करून सायबर गुन्हे केले जात असल्याने नियमांमध्ये बदल करण्यात येत आहेत.

WhatsApp, Telegramसह कोणत्या अ‍ॅप्सवर होणार परिणाम?

या नियमांच्या कक्षेत WhatsApp, Telegram, Signal, Snapchat, Arattai, ShareChat, Josh आणि JioChat यांसारख्या अ‍ॅप्सचा समावेश असल्याचे दूरसंचार विभागाच्या निर्देशांमध्ये नमूद आहे. या अ‍ॅप्सना भारतीय मोबाइल क्रमांकावर आधारित खात्यांचा आणि संबंधित सक्रिय सिम कार्डचा संबंध कायम ठेवण्यासाठी आवश्यक तांत्रिक बदल करावे लागतील. मात्र, प्रत्येक अ‍ॅपमध्ये ही प्रक्रिया कशा प्रकारे राबवली जाईल, याबाबतची माहिती संबंधित कंपन्यांच्या अधिकृत अपडेटमधून स्पष्ट होईल.

फोनमधून सिम काढल्यास WhatsApp बंद होणार का?

सध्या काही वापरकर्ते एका फोनमध्ये सिम कार्ड ठेवून दुसऱ्या डिव्हाइसवर मेसेजिंग अ‍ॅप वापरतात. नवीन नियमांची अंमलबजावणी झाल्यानंतर नोंदणीकृत क्रमांकाशी संबंधित सक्रिय सिम त्याच फोनमध्ये नसल्यास अ‍ॅप वापरण्यावर मर्यादा येऊ शकतात. त्यामुळे एकदा खाते व्हेरिफाय केल्यानंतर सिम दुसऱ्या फोनमध्ये हलवून अ‍ॅप वापरणाऱ्या व्यक्तींना बदल करावे लागू शकतात. मात्र, १ जानेवारी २०२७ पासून सर्व वापरकर्त्यांचे WhatsApp किंवा Telegram आपोआप बंद होईल, असा अर्थ या नियमांचा नाही. परिणाम अ‍ॅपच्या अंमलबजावणीच्या पद्धतीवर अवलंबून असेल.

WhatsApp Web आणि डेस्कटॉप वापरकर्त्यांनी काय लक्षात ठेवावे?

या नियमांमध्ये वेब आणि डेस्कटॉपवर चालणाऱ्या अ‍ॅप्सच्या सेशन्सबाबतही तरतुदी आहेत. सुरुवातीच्या निर्देशांमध्ये ठरावीक कालावधीनंतर लॉगआउट आणि पुन्हा QR कोडद्वारे जोडणी करण्याचा प्रस्ताव होता.

मात्र, एप्रिल २०२६ मधील वृत्तांनुसार, सहा तासांनी अनिवार्य लॉगआउट करण्याच्या नियमाऐवजी संशयास्पद फसवणुकीच्या परिस्थितीत कारवाई करण्याचा जोखीम-आधारित दृष्टिकोन स्वीकारण्यात आला होता. त्यामुळे वेब आवृत्तीबाबतचे नियम समजून घेताना अधिकृत आणि अद्ययावत सूचनांकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे.

सायबर फसवणूक रोखण्यासाठी किती उपयोग होणार?

SIM Binding मुळे मोबाइल क्रमांक आणि मेसेजिंग खाते यांच्यातील संबंध अधिक मजबूत होण्यास मदत होऊ शकते. विशेषतः बनावट ओळख वापरणे, भारतीय मोबाइल क्रमांकाचा गैरवापर करणे आणि दूरस्थ ठिकाणाहून चालवली जाणारी काही फसवणूक रोखण्यासाठी हा उपाय उपयुक्त ठरू शकतो. मात्र, केवळ या नियमामुळे सायबर गुन्हे पूर्णपणे थांबतील, असे म्हणता येणार नाही. नागरिकांनी अनोळखी लिंक उघडणे, OTP किंवा बँकिंग तपशील शेअर करणे आणि संशयास्पद व्यक्तींना पैसे पाठवणे टाळावे.