Velha: सफर गोव्याची! ‘पूर्वेचे रोम’ म्हणून ओळखले जाणारे, कदंब साम्राज्याचे प्रमुख प्राचीन बंदर राजधानी 'गोवा वेल्हा'

माझ्या गावाच्या मातीत

घेते मी, सुखाने श्वास

कितीतरी इतिहासाच्या

खुणा आहेत, गावात खास

गोवा वेल्हा गावाच्या मातीत मी राहते. जन्म जरी या गावात झाला नसला तरी, लग्न होऊन चाळीस वर्षांपूर्वी या गावात आले आणि या गावच्या मातीतलीच झाले. मला माझ्या गावाचा खूप अभिमान आहे. पोर्तुगीजांच्या आगमनापूर्वी कदंबकालीन राजवटीत गोवा वेल्हा गोपकपट्टण म्हणून ओळखले जात होते. कदंब साम्राज्याची ती प्रमुख प्राचीन बंदर राजधानी होती, असं आम्हाला वाचायला मिळते.

आणि अशा या ऐतिहासिक महत्त्व लाभलेल्या गावात माझं वास्तव्य हे माझं भाग्यच म्हणेन मी. या माझ्या गावात सगळ्यां धर्माचे लोक गुण्यागोविंदाने राहतात. माझ्या गावात देवी चामुंडीचा संचार आहे, जी नवसाला पावणारी देवी आहे. तसेच सांत आंद्रेची चर्च पण आहे जे आमच्या गावाचे रक्षण करत आहे. ज्याच्यावरून सान्त आंद्रे हा मतदार संघ ओळखला जातो.

पिलार येथे पाद्र आग्नेल सेमिनारी आहे, जेथे गोव्याचे लोक येऊन नवस बोलतात. गावाच्या दोन तीन किलोमीटरवर संत आना या सायबिणीचे चर्च आहे जिथे कोणाला मुलं नाहीत, ते भाविक काकडी ठेवून ‘घे पीपीन दे मिनीन’ म्हणत नवस बोलतात आणि तिच्या मागण्याने कित्येकांची कूस उजवलेली आम्ही बघितलेली आहे. काकडी पायाशी ठेवून हा नवस मग फेडला जातो. त्याला ‘तवश्यांचे फेस्त’ असे संबोधले जाते.

१६व्या–१७व्या शतकात गोवा वेल्हा हे आशियातील प्रमुख ख्रिस्ती धर्मप्रसाराचे केंद्र होते. एकेकाळी याला ‘पूर्वेचे रोम’ असे म्हटले जात असे.

१८४३ मध्ये राजधानी पणजी येथे हलविण्यात आली. गोवा वेल्हा येथील चर्च समूहाला ‘युनेस्को’ कडून जागतिक वारसा स्थळ असा दर्जा मिळाला आहे. आमच्या गावचे एक मोठे आकर्षण म्हणजे संताचे पुरसावं जे एक रोम देशात होते, आणि या आमच्या गावात.

तेहतीस संतांची मिरवणूक काढली जाते. आणि आम्ही हिंदू लोक भक्तीने त्यात सहभागी होतो. शिरदोन समुद्र किनारा तसेच चाळीस वर्षांपूर्वी माडाशेतांनी बहरलेला माझा गाव हिरवागार होता. मासेमारी मोठ्या प्रमाणात होती, लोक भाजी लावायचे, शेती करायचे त्याच्यावरच त्यांचे पोट चालायचे, पण आता शेते नाहीत, पण मोठ्या इमारती झाल्या आहेत, जादा कमाईसाठी लोक आखाती देशात जाताहेत. त्यामुळे हिरवागार असलेला माझा गाव काँक्रीटचे जंगल झालेला आहे; गावपण जपणं, पर्यावरण वाचवणं, प्रदूषण रोखणं, ही सर्वांची जबाबदारी आहे.

सुनिता पेडणेकर