Gandhi-Bhutto Meeting Resurfaces: २००८ च्या बीजिंग ऑलिम्पिक्सचे उद्घाटन हे चीनच्या जागतिक शक्तीचे प्रदर्शन होते. तेव्हा अज्ञात असलेले पण आता राजकीय रणधुमाळीत तापलेले आंतरराष्ट्रीय राजकारण, उद्घाटनाचा भव्य सोहळा आणि खेळांच्या झगमगाटात एक अनोखी भेट घडून आली होती.

या ऐतिहासिक क्षणी तत्कालीन काँग्रेस अध्यक्षा सोनिया गांधी, राहुल गांधी आणि प्रियंका गांधी वाड्रा बीजिंगमध्ये उपस्थित होत्या. विशेष म्हणजे, याच वेळी पाकिस्तान पीपल्स पार्टीचे अध्यक्ष बिलावल भुट्टो झरदारी, त्यांच्या बहिणी बख्तावर आणि आसिफा, तसेच पक्षाचे ज्येष्ठ नेते जहांगीर बदार आणि रहमान मलिक हे देखील चिनी कम्युनिस्ट पक्षाच्या निमंत्रणावरून तिथे उपस्थित होते.

३० मिनिटांची 'खासगी' भेट आणि वाद

सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, बीजिंग ऑलिम्पिक्सच्या उद्घाटन समारंभादरम्यान या दोन्ही राजकीय कुटुंबांमध्ये सुमारे ३० मिनिटांची खासगी भेट झाली होती. या भेटीत सोनिया गांधींनी बेनझीर भुट्टो यांच्या हत्येबद्दल भुट्टो कुटुंबाचे सांत्वन केले होते.

त्यावेळी पीपीपी नेते रहमान मलिक यांनी या भेटीचे वर्णन "भावनांनी भरलेली कौटुंबिक भेट" असे केले होते. यात कोणतीही राजकीय चर्चा झाली नाही, केवळ वैयक्तिक अनुभव, दुःख आणि नातेसंबंधांबद्दल बोलले गेले, असा दावा त्यांनी केला होता.

मात्र, याच काळात प्रसारमाध्यमांमध्ये काँग्रेस पक्ष आणि चिनी कम्युनिस्ट पक्ष यांच्यात एक सामंजस्य करार (MoU) झाल्याच्या बातम्याही आल्या होत्या. या करारानुसार, दोन्ही पक्ष राजकीय, परराष्ट्र आणि धोरणात्मक बाबींवर चर्चा करू शकतात, असे म्हटले जात होते.

१८ वर्षांनंतर फोटो व्हायरल, जुने प्रश्न पुन्हा ऐरणीवर

या सामंजस्य कराराचे नेमके तपशील आजपर्यंत सार्वजनिक करण्यात आलेले नाहीत, परंतु हा करार दीर्घकाळापासून राजकीय चर्चेचा विषय राहिला आहे. आता, १८ वर्षांनंतर, त्या भेटीचा एक फोटो सोशल मीडियावर व्हायरल झाला आहे. या फोटोने पुन्हा एकदा जुने प्रश्न जागृत केले आहेत. ती केवळ सांत्वनपर भेट होती की पडद्यामागे काही अधिक धोरणात्मक चर्चा झाल्या होत्या?

अनेक विश्लेषक आणि नागरिकांनी काँग्रेसकडून यावर स्पष्टीकरण मागितले आहे की, चीनच्या भूमीवर पाकिस्तानच्या राजकीय वारसांशी ही भेट का आणि कोणत्या हेतूने झाली? विशेषतः, जेव्हा भारत आणि पाकिस्तानमधील संबंध अत्यंत तणावपूर्ण होते. चीनची भारत-पाकिस्तान संबंधांमधील भूमिका नेहमीच संशयास्पद आणि धोरणात्मकदृष्ट्या जटिल राहिलेली आहे, हेही दुर्लक्षून चालणार नाही. अशा परिस्थितीत, ही भेट केवळ सांत्वनापुरती मर्यादित मानली जाऊ शकत नाही.

अशा प्रकारची सॉफ्ट चॅनल डिप्लोमसी अनेकदा प्रतीकात्मक असली तरी तिचे खोलवर राजकीय परिणाम असू शकतात. आता हा फोटो पुन्हा चर्चेत आल्याने काँग्रेस पक्षाचे मौन अनेक प्रश्न निर्माण करत आहे. पक्षाला ही भेट केवळ वैयक्तिक शिष्टाचार वाटते का? की यात काही धोरणात्मक चर्चाही होती, जी आजपर्यंत लपवून ठेवली गेली?

भाजप आणि इतर विरोधी पक्षांनी या मुद्द्यावरून काँग्रेसला घेरण्यास सुरुवात केली आहे. या भेटीमुळे चीनला दोन्ही देशांच्या अंतर्गत राजकारणात अप्रत्यक्षपणे हस्तक्षेप करण्याची संधी मिळाली का, असा प्रश्नही उपस्थित होत आहे. ही घटना आता केवळ इतिहास राहिलेली नाही, तर सद्यस्थितीतील राजकारणाचा एक भाग बनली आहे.