Cyber safety tips for festive shopping: दिवाळी म्हटलं की ऑनलाइन शॉपिंग, आकर्षक ऑफर्स आणि मोठ्या डिस्काउंटची रेलचेल सुरू होते. अनेक जण सणासाठी नवीन मोबाईल, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू, कपडे आणि घरगुती साहित्य खरेदी करण्यासाठी ऑनलाइन प्लॅटफॉर्मचा वापर करतात. मात्र, याच संधीचा फायदा सायबर भामटे घेत आहेत.

बनावट वेबसाइट, फेक डिस्काउंट आणि आकर्षक मेसेजच्या माध्यमातून नागरिकांची आर्थिक फसवणूक केली जात आहे. एखाद्या अनोळखी लिंकवर क्लिक केल्याने बँक खात्यातील पैसे तर जाऊ शकतातच, शिवाय वैयक्तिक माहितीही चोरी होऊ शकते. त्यामुळे दिवाळीच्या काळात ऑनलाइन खरेदी करताना विशेष खबरदारी घेणे गरजेचे आहे.

अवाजवी डिस्काउंट दिसल्यास सावध व्हा

सोशल मीडियावर महागड्या स्मार्टफोन किंवा गॅझेटवर ७० ते ८० टक्के सूट मिळत असल्याची जाहिरात दिसली, तर लगेच विश्वास ठेवू नका. अनेक बनावट वेबसाइट्स महागड्या वस्तू अत्यंत कमी किमतीत देण्याचे आमिष दाखवतात. प्रत्यक्षात ग्राहकांकडून पैसे घेतल्यानंतर या वेबसाइट्स गायब होऊ शकतात.

कोणतीही वस्तू खरेदी करण्यापूर्वी तिची किंमत संबंधित ब्रँडच्या अधिकृत वेबसाइटवर किंवा विश्वासार्ह शॉपिंग प्लॅटफॉर्मवर तपासा. काही वेबसाइट्सवर 'ऑफर संपण्यासाठी काही मिनिटे शिल्लक' किंवा 'फक्त तीन वस्तू उपलब्ध' असे संदेश दाखवले जातात. ग्राहकांनी घाईघाईत निर्णय घ्यावा, यासाठी अशा युक्त्या वापरल्या जाऊ शकतात.

फ्री गिफ्ट आणि लकी ड्रॉच्या मेसेजपासून दूर राहा

WhatsApp किंवा SMS वर आयफोन, सोन्याचे नाणे किंवा शॉपिंग व्हाउचर जिंकल्याचा मेसेज आला, तर सावध राहा. अशा मेसेजसोबत पाठवलेल्या लिंकवर क्लिक केल्यास तुमची वैयक्तिक माहिती किंवा कार्डशी संबंधित तपशील चोरी होण्याचा धोका असतो.

लक्षात ठेवा, कोणतेही बक्षीस मिळवण्यासाठी UPI PIN किंवा OTP सांगण्याची गरज नसते. एखाद्या अनोळखी वेबसाइट किंवा व्यक्तीकडून अशी माहिती मागितली जात असेल, तर ती देऊ नका. संशयास्पद लिंक त्वरित बंद करा.

बनावट वेबसाइट आणि अ‍ॅप कसे ओळखाल?

सायबर भामटे लोकप्रिय शॉपिंग वेबसाइटसारख्या दिसणाऱ्या बनावट वेबसाइट तयार करतात. अनेकदा त्यांच्या URL मध्ये एक-दोन अक्षरांचा फरक असतो. त्यामुळे पेमेंट करण्यापूर्वी वेबसाइटचा पत्ता काळजीपूर्वक तपासा. तसेच वेबसाइटवरील 'Contact Us' आणि रिटर्न पॉलिसीची माहितीही पाहा.

अनोळखी लिंकवरून APK फाइल डाउनलोड करू नका. मोबाईलमध्ये कोणतेही अ‍ॅप इन्स्टॉल करायचे असल्यास Google Play Store किंवा Apple App Store यांसारख्या अधिकृत प्लॅटफॉर्मचाच वापर करा.

डिलिव्हरी आणि कस्टमर केअरच्या नावानेही फसवणूक

'तुमचे पार्सल अडकले आहे' किंवा 'पत्ता अपडेट करा' अशा आशयाचे मेसेज पाठवूनही सायबर भामटे फसवणूक करतात. अशा मेसेजमधील अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नका. कस्टमर केअरचा नंबर शोधताना संबंधित कंपनीची अधिकृत वेबसाइट किंवा अ‍ॅप वापरा.

कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला OTP, UPI PIN किंवा मोबाईलचे स्क्रीन शेअरिंग अ‍ॅक्सेस देऊ नका. ऑर्डरची स्थिती तपासण्यासाठी थेट शॉपिंग अ‍ॅपमध्ये लॉग इन करा.

ऑनलाइन शॉपिंग सुरक्षित ठेवण्यासाठी या गोष्टी लक्षात ठेवा

• वेबसाइटचा पत्ता स्वतः टाइप करा किंवा अधिकृत अ‍ॅपवरूनच खरेदी करा.

• ऑनलाइन पेमेंटसाठी विश्वासार्ह आणि सुरक्षित पेमेंट पद्धती वापरा.

• नवीन वेबसाइटवरून खरेदी करण्यापूर्वी ग्राहकांचे रिव्ह्यू तपासा.

• प्रत्येक अकाउंटसाठी वेगळा आणि मजबूत पासवर्ड ठेवा.

• टू-स्टेप व्हेरिफिकेशन सुरू ठेवा.

• अवाजवी डिस्काउंट किंवा घाई करण्यास भाग पाडणाऱ्या ऑफर्सपासून सावध राहा.

• OTP, UPI PIN आणि बँक खात्याची गोपनीय माहिती कोणालाही देऊ नका.

ऑनलाइन फसवणूक झाल्यास तातडीने काय करावे?

ऑनलाइन व्यवहारादरम्यान फसवणूक झाल्याचे लक्षात आल्यास विलंब न करता संबंधित बँकेशी संपर्क साधा. गरजेनुसार कार्ड किंवा खाते सुरक्षित करण्यासाठी बँकेच्या सूचनांचे पालन करा. संशयास्पद व्यवहारांची माहिती द्या आणि संबंधित खात्यांचे पासवर्ड बदला. कोणतेही संशयास्पद अ‍ॅप डाउनलोड केले असल्यास ते हटवा.

सायबर फसवणुकीची तक्रार cybercrime.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर नोंदवता येते. तसेच आर्थिक सायबर फसवणूक झाल्यास तातडीने १९३० या हेल्पलाइन क्रमांकावर संपर्क साधा. लवकर तक्रार केल्यास फसवणुकीच्या व्यवहारावर कारवाई करण्याची शक्यता वाढू शकते. त्यामुळे दिवाळीच्या आनंदात ऑनलाइन ऑफर्सचा मोह होऊ देऊ नका आणि प्रत्येक व्यवहार करताना सतर्क राहा.