सोशल मीडियावर सध्या एक व्हिडिओ जोरात व्हायरल होत आहे, ज्यामध्ये एक महिला रेल्वेच्या डब्यात बसून ट्रेनची खिडकी साफ करताना दिसत आहे. व्हिडिओमध्ये ती खिडकीवरील धूळ आणि डाग पाण्याने पुसून, नंतर टिश्यूने साफ करताना दिसते. सुरुवातीला तिची कृती पाहून अनेकांना वाटले की ती स्वच्छतेकडे लक्ष देणारी सजग प्रवासी आहे. परंतु पुढच्याच क्षणी तिने टिश्यू आणि रिकामी पाण्याची बाटली थेट रेल्वे रुळांवर फेकली आणि इथेच तिची ‘स्वच्छतेची जागरूकता’ संपली.

या संपूर्ण घटनेचा व्हिडिओ दुसऱ्या एका प्रवाशाने कॅमेऱ्यात कैद केला आणि सोशल मीडियावर शेअर केला. काही तासांतच हा व्हिडिओ व्हायरल झाला. लाखो लोकांनी तो पाहिला आणि कमेंट्सचा पूर आला. अनेकांनी त्या महिलेच्या वागण्यावर टीका करत संताप व्यक्त केला.

एका वापरकर्त्याने लिहिले, “ती स्वतःसाठी खिडकी साफ करते, पण समाजासाठी घाण करते! हाच आपल्या देशातील स्वच्छतेकडे असलेला दुटप्पीपणा आहे.” तर दुसऱ्याने म्हटले, “शिक्षण आणि फॅशन एखाद्याला जबाबदार नागरिक बनवत नाही. वागण्यातूनच संस्कार दिसतात.”

लोकांनी या घटनेवरून नागरी जबाबदारीच्या अभावावर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. रेल्वे स्टेशन आणि डब्यांमध्ये पुरेशा प्रमाणात कचऱ्याचे डबे उपलब्ध असतानाही लोक त्यांचा वापर टाळतात आणि कचरा थेट ट्रॅकवर टाकतात. हे वर्तन केवळ पर्यावरणासाठीच नव्हे तर रेल्वे सुरक्षेसाठीही धोकादायक आहे.

या व्हिडिओमुळे एक कटू सत्य समोर आले आहे.लोकांना स्वतःसाठी स्वच्छता हवी असते, पण तीच स्वच्छता समाजाच्या हितासाठी टिकवण्याची जबाबदारी स्वीकारण्याची तयारी नसते. खिडकीतून स्वच्छ दृश्य पाहण्याची इच्छा असलेल्या महिलेला तिच्या कृतीमुळे इतरांना होणाऱ्या त्रासाचा विचारही आला नाही.

“ही घटना केवळ एका महिलेची चूक नसून, आपल्या सर्वांच्या मानसिकतेचे प्रतिबिंब आहे,” असे एका समाजसेवकाने म्हटले आहे. त्यांनी पुढे सांगितले, “आपण ‘स्वच्छ भारत’ मोहिमेला पाठिंबा देतो, पण प्रत्यक्षात स्वच्छता राखण्याची जबाबदारी टाळतो. सरकार आणि प्रशासन कितीही प्रयत्न करत असले तरी, नागरिक जबाबदार न झाल्यास बदल शक्य नाही."

ही घटना पुन्हा एकदा आपल्याला आठवण करून देते की स्वच्छता ही केवळ सरकारी मोहीम नाही, तर प्रत्येक नागरिकाची वैयक्तिक जबाबदारी आहे. आपल्या छोट्या कृतींमुळेच देश मोठा बदल पाहू शकतो.