Sameer Amunekar
शिवनेरी किल्ला हे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे जन्मस्थान आहे. १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी याच ऐतिहासिक भूमीवर महाराजांचा जन्म झाला, ज्यामुळे या किल्ल्याला महाराष्ट्राच्या इतिहासात अनन्यसाधारण महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
शिवनेरीच्या संरक्षणासाठी सात मजबूत दरवाजे आहेत. हे दरवाजे केवळ प्रवेशद्वार नसून, तत्कालीन लष्करी वास्तुकलेचा उत्तम नमुना आहेत, जे शत्रूंना किल्ल्यात शिरण्यापासून रोखण्यासाठी अत्यंत धोरणीपणे बांधले होते.
किल्ल्याच्या पायथ्याशी असलेले शिवाई देवीचे मंदिर अत्यंत पवित्र मानले जाते. याच देवीच्या नावावरून या किल्ल्याला 'शिवनेरी' हे नाव पडले आहे. असे मानले जाते की, देवी शिवाईने बाल शिवाजी महाराजांना आशीर्वाद दिला होता.
किल्ल्यावर 'बडामी तलाव' आणि 'गंगा-जमूना' सारखे नैसर्गिक झरे आहेत. दुष्काळातही किल्ल्यावरील रहिवाशांना पाण्याची कमतरता भासू नये, अशा प्रकारे या जलसाठ्यांची अतिशय प्रगत रचना करण्यात आली होती.
शहाजी राजे भोसले यांनी जिजाऊ साहेबांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि बाल शिवाजींच्या जडणघडणीसाठी हा किल्ला निवडला होता. गडाची भक्कम तटबंदी आणि निसर्गरम्य वातावरण यामुळे येथे स्वराज्याची प्रेरणा बहरली.
बालपणी शिवाजी महाराजांनी याच किल्ल्यावर युद्धकला, राजकारण आणि मुत्सद्देगिरीचे पहिले धडे गिरवले. स्वराज्याच्या स्थापनेचे स्वप्न आणि संस्कार याच किल्ल्याच्या साक्षीने घडले आहेत.
सह्याद्रीच्या कुशीत वसलेला शिवनेरी किल्ला केवळ इतिहासप्रेमींसाठीच नाही, तर ट्रेकर्स आणि निसर्गप्रेमींसाठीही एक स्वर्ग आहे. येथील उंच कडे, पर्वतरांगांचे विहंगम दृश्य आणि ऐतिहासिक वास्तू मन प्रसन्न करतात.