Manish Jadhav
राजमाची किल्ल्याची निर्मिती सातवाहन काळात झाली असल्याचे मानले जाते. कोकण आणि घाटमाथा जोडणाऱ्या बोरघाटावर नजर ठेवण्यासाठी या किल्ल्याची उभारणी करण्यात आली होती.
राजमाची हा एकच किल्ला नसून श्रीवर्धन आणि मनरंजन या दोन स्वतंत्र बालेकिल्ल्यांनी मिळून बनलेला आहे. श्रीवर्धन हा मुख्य बालेकिल्ला असून मनरंजन हा तुलनेने लहान आहे.
स्वराज्यातील महत्त्व
इ.स. 1657 मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कल्याण-भिवंडी आणि लोहगड परिसर जिंकल्यानंतर राजमाची किल्ला स्वराज्यात सामील केला. स्वराज्याच्या संरक्षणासाठी या किल्ल्याचे स्थान अत्यंत मोक्याचे होते.
1689 मध्ये औरंगजेबाच्या काळात हा किल्ला काही काळ मुघलांच्या ताब्यात गेला होता. मात्र, मराठ्यांनी आपल्या पराक्रमाने हा किल्ला पुन्हा जिंकून स्वराज्यात आणला.
1713 मध्ये हा किल्ला छत्रपती शाहू महाराजांनी सरखेल कान्होजी आंग्रे यांना सोपवला होता. त्यांच्या काळात किल्ल्याची तटबंदी आणि सुरक्षेवर विशेष लक्ष दिले गेले.
1730 च्या सुमारास पेशव्यांकडे या किल्ल्याचे नियंत्रण आल्यावर त्यांनी किल्ल्याच्या पायथ्याशी असलेल्या काळभैरव मंदिराचे बांधकाम केले, जे आजही किल्ल्याच्या इतिहासाची साक्ष देते.
1818 मध्ये मराठा साम्राज्याच्या अस्तानंतर हा किल्ला ब्रिटीशांच्या ताब्यात गेला. मराठ्यांच्या शौर्याची अनेक प्रतीके या किल्ल्याच्या तटबंदीमध्ये आजही पाहता येतात.
गडावर आजही जुन्या वाड्यांचे अवशेष, पाण्याची टाकी आणि गुप्त दरवाजा पाहायला मिळतो. हे अवशेष त्या काळातील स्थापत्यशास्त्र आणि लष्करी नियोजनाची ओळख करून देतात.