Manish Jadhav
कोकणातील रत्नागिरी जिल्ह्यात असलेला पूर्णगड हा एक महत्त्वाचा आणि ऐतिहासिक किल्ला आहे. किल्ल्याचे बांधकाम कान्होजी आंग्रे यांनी केल्याचे मानले जाते. कोकण किनारपट्टीच्या संरक्षणासाठी त्यांनी या किल्ल्याची उभारणी केली होती.
हा किल्ला रत्नागिरीतील मुचकुंदी नदीच्या संगमावर एका टेकडीवर वसलेला आहे. येथून नदीतून होणाऱ्या व्यापारावर आणि जहाजांच्या येण्या-जाण्यावर लक्ष ठेवणे सोपे जात असे.
'पूर्णगड' या नावाचा अर्थ 'संपूर्ण' किंवा 'पूर्ण झालेला किल्ला' असा होतो. कान्होजी आंग्रे यांनी बांधलेल्या किल्ल्यांपैकी हा एक महत्त्वाचा किल्ला होता.
हा किल्ला आकाराने लहान असला तरी त्याची तटबंदी आजही भक्कम स्थितीत आहे. किल्ल्याच्या मुख्य दरवाजावर गणपतीची मूर्ती कोरलेली असून वास्तूशास्त्राचा तो एक उत्तम नमुना आहे.
किल्ल्याला बुरुज आणि भक्कम तटबंदी आहे. समुद्राकडून होणाऱ्या आक्रमणांपासून संरक्षण मिळावे या दृष्टीने याच्या बुरुजांची रचना करण्यात आली होती.
कान्होजी आंग्रे यांच्या काळात मराठा आरमाराला खूप महत्त्व प्राप्त झाले होते. पूर्णगड हा त्यावेळच्या समुद्री सुरक्षेच्या साखळीतील एक महत्त्वाचा दुवा होता.
कान्होजी आंग्रे यांच्या काळात मराठा आरमाराला खूप महत्त्व प्राप्त झाले होते. पूर्णगड हा त्यावेळच्या समुद्री सुरक्षेच्या साखळीतील एक महत्त्वाचा दुवा होता.
इतिहासकारांच्या मते, आंग्रे घराण्याकडे या किल्ल्याची जबाबदारी दीर्घकाळ होती. पुढे पेशवे काळात आणि त्यानंतर ब्रिटिशांच्या काळातही या किल्ल्याचा उल्लेख आढळतो.
आज हा किल्ला पर्यटकांच्या आकर्षणाचे केंद्र आहे. किल्ल्यावरून मुचकुंदी नदीचे विहंगम दृश्य दिसते, जे इतिहासातील या किल्ल्याच्या सामरिक महत्त्वाचे दर्शन घडवते.