Sameer Amunekar
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी १६७६ मध्ये जंजिऱ्याच्या सिद्धीला शह देण्यासाठी आणि अरबी समुद्रातील हालचालींवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी या जलदुर्गाची उभारणी केली.
हा किल्ला मुरुड-जंजिरा किल्ल्याच्या वायव्येला सुमारे १० किमी अंतरावर समुद्रात आहे. जंजिऱ्याच्या अजेयतेला उत्तर म्हणून महाराजांनी हा 'पद्म' (कमळ) आकाराचा किल्ला बांधला.
१६७७ मध्ये महाराजांनी जिवाजी विनायक यांना लिहिलेल्या पत्रातून या किल्ल्याच्या बांधकामासाठी लागणारी रसद आणि साहित्याला प्राधान्य देण्याचे आदेश दिले होते, ज्यावरून या किल्ल्याचे महत्त्व अधोरेखित होते.
१८ व्या शतकात मराठा नौदलाचे सरखेल कान्होजी आंग्रे यांचा या किल्ल्याशी जवळचा संबंध होता. इंग्रजांच्या ऐतिहासिक नोंदींमध्येही तसा उल्लेख आढळतो.
सिद्धी आणि मराठा यांच्यातील संघर्षाचा हा केंद्रबिंदू होता. संभाजी महाराजांच्या काळानंतर हा किल्ला सिद्धीच्या ताब्यात गेला आणि पुढे १९ व्या शतकात इंग्रजांनी याचा वापर राजकीय कैद्यांसाठी कारागृह म्हणून केला.
२०१२ मधील स्वच्छता मोहिमेदरम्यान या ठिकाणी सुमारे २५० ऐतिहासिक तोफगोळे सापडले, जे या किल्ल्यावरील युद्धांच्या तीव्रतेची साक्ष देतात.
पूर्वी दांडी किनाऱ्यावरून येथे चालत जाणे शक्य होते, परंतु २००४ नंतर तो मार्ग पाण्याखाली गेला. आता मुरुड-कोळीवाड्यावरून बोटीने या किल्ल्याला भेट देता येते.