Manish Jadhav
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी कल्याण आणि भिवंडी प्रांत जिंकल्यानंतर मलंगगडाचे महत्त्व ओळखले. कोकण किनारपट्टीवर नजर ठेवण्यासाठी आणि कल्याणच्या खाडीतून होणाऱ्या हालचालींवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी या गडाचा वापर स्वराज्याच्या संरक्षणासाठी केला गेला.
महाराजांच्या काळात 1680 च्या सुमारास या किल्ल्यावर मराठ्यांचे वर्चस्व निर्माण झाले. जंजिऱ्याच्या सिद्दीला शह देण्यासाठी आणि पोर्तुगीजांच्या वाढत्या प्रभावाला रोखण्यासाठी महाराजांनी या गडाची तटबंदी मजबूत केली होती.
मलंगगड हा सह्याद्रीच्या मुख्य रांगेपासून थोडा वेगळा असलेला सुळका आहे. शिवरायांच्या युद्धनीतीनुसार, अशा दुर्गम आणि उंचावर असलेल्या किल्ल्यावरुन शत्रूच्या सैन्यावर लांबूनच लक्ष ठेवणे सोपे जात असे.
महाराजांच्या काळात गडाचे तीन भाग- पिराची माची, सोनमाची आणि बालेकिल्ला - लष्करीदृष्ट्या अत्यंत सुरक्षित करण्यात आले होते. शत्रूने खालच्या भागावर हल्ला केला तरी वरच्या बालेकिल्ल्यावरुन त्याला रोखणे शक्य होते.
दुर्गराज महाराजांच्या आज्ञेनुसार गडावर खडकात खोदलेली पाण्याची टाकी आजही पाहायला मिळतात. युद्धाच्या काळात गडावरील सैन्याला पाणी आणि धान्याची कमतरता भासू नये, ही महाराजांची दूरदृष्टी गडावर स्पष्टपणे दिसते.
मलंगगडाचा बालेकिल्ला इतका सरळ आणि कठीण आहे की, मोजकेच मावळे संपूर्ण फौजेला रोखू शकत होते. महाराजांच्या 'गनिमी कावा' युद्धपद्धतीसाठी अशा नैसर्गिक तटबंदी असलेल्या किल्ल्यांचे महत्त्व अनन्यसाधारण होते.
शिवरायांच्या स्वराज्यात सर्व धर्मांच्या प्रार्थनास्थळांचा आदर केला जात असे. मलंगगडावरील श्री मलंग बाबांचा दर्गा आणि हिंदू श्रद्धास्थाने यांचा सन्मान राखून महाराजांनी लोककल्याणाचे आणि सामाजिक सलोख्याचे उत्तम उदाहरण समोर ठेवले होते.