Manish Jadhav
माहुली किल्ला हे ठाणे जिल्ह्यातील शहापूर तालुक्यातील एक बळकट दुर्गत्रिकुट आहे. माहुली, भंडारगड आणि पळसगड या तीन किल्ल्यांच्या समूहाला एकत्रितपणे 'माहुली किल्ला' म्हणून ओळखले जाते.
1633-36 च्या काळात शहाजीराजांनी निजामशाही वाचवण्यासाठी निकराचा प्रयत्न केला होता. या संघर्षाच्या काळात त्यांनी काही काळ माहुली किल्ल्याचा वापर आपली 'गुप्त राजधानी' म्हणून केला होता.
मुघलांच्या वाढत्या दबावामुळे आणि संघर्षाच्या काळात शहाजीराजांनी जिजाऊ आईसाहेब आणि बाल शिवरायांना संरक्षणासाठी माहुली किल्ल्यावर ठेवले होते. शिवरायांच्या बालपणातील काही महत्त्वाचे क्षण या गडाच्या मातीने अनुभवले आहेत.
असे म्हटले जाते की, शिवरायांच्या जन्माच्या अवघ्या काही दिवस आधीपर्यंत जिजामाता या किल्ल्यावर होत्या. पुढे सुरक्षेच्या कारणास्तव शहाजीराजांनी त्यांना शिवनेरी किल्ल्यावर हलवले होते.
याच किल्ल्यावर वास्तव्य करताना बाल शिवरायांनी आजूबाजूच्या मावळ्यांच्या, रयतेच्या कष्टाळू जीवनशैलीचा जवळून अनुभव घेतला, ज्यातूनच पुढे हिंदवी स्वराज्याची बीजे पेरली गेली.
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी 1658 मध्ये पहिल्यांदा हा किल्ला मुघलांकडून जिंकून घेतला. मात्र, पुरंदरच्या तहात हा किल्ला पुन्हा मुघलांकडे गेला आणि 1670 मध्ये मोरोपंत पिंगळे यांनी तो पुन्हा स्वराज्यात आणला.
हा किल्ला समुद्रसपाटीपासून 2815 फूट उंच असून सह्याद्रीतील सर्वात दुर्गम किल्ल्यांपैकी एक मानला जातो. याच्या नैसर्गिक उंचीमुळे आणि सुळक्यांमुळे शत्रूला हा किल्ला जिंकणे कठीण जात असे.
किल्ल्यावर आजही ऐतिहासिक पाण्याचे टाके, वाड्यांचे अवशेष आणि महादरवाजाची पडझड झालेली तटबंदी पाहायला मिळते. इतिहासासोबतच हा किल्ला गिर्यारोहकांसाठी (Trekkers) नंदनवन मानला जातो.