Manish Jadhav
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी लिंगाणा किल्ल्याचा वापर प्रामुख्याने स्वराज्यातील 'अभेद्य कारागृह' म्हणून केला होता. या किल्ल्याची चढाई इतकी कठीण होती की, इथून कोणाही कैद्याला पळून जाणे अशक्य होते.
रायगड राजधानी म्हणून निश्चित केल्यानंतर, त्याच्या संरक्षणासाठी आणि गुन्हेगारांना जरब बसवण्यासाठी महाराजांनी 1648 मध्ये लिंगाणा किल्ल्याची बांधणी करुन घेतली.
लिंगाणा किल्ला रायगडच्या अगदी शेजारी असून तो रायगडच्या पूर्व दिशेचे रक्षण करतो. महाराजांच्या रणनीतीनुसार, राजधानीवर होणारे आक्रमण रोखण्यासाठी लिंगाणा हा एक महत्त्वाचा दुवा होता.
या गडाचा आकार महादेवाच्या पिंडीसारखा किंवा 'लिंगा'सारखा असल्याने महाराजांनी याचे नाव 'लिंगाणा' ठेवले. हा किल्ला सरळ रेषेत उभा असून त्याची उंची पाहणाऱ्याच्या अंगावर काटा आणते.
महाराजांच्या काळात ज्यांनी स्वराज्याशी गद्दारी केली किंवा गंभीर गुन्हे केले, अशांना लिंगाण्यावर ठेवले जाई. येथे कैद्यांना ठेवण्यासाठी नैसर्गिक गुहांचा वापर केला जात असे.
लिंगाणा चढणे आजही सर्वात कठीण मानले जाते. महाराजांच्या काळात मावळे या उभ्या सुळक्यावर केवळ हातापायांच्या जोरावर चढत असत, जे त्यांच्या साहसाचे आणि कौशल्याचे प्रतीक आहे.
महाराजांनी गडाच्या दुर्गमतेचा विचार करुन तिथे पिण्याच्या पाण्याचे टाके खोदून घेतले होते. गडावर अन्नधान्याचा साठा करण्यासाठीही त्यांनी विशेष व्यवस्था केली होती, जेणेकरुन वेढा पडल्यास अडचण येऊ नये.
लिंगाणा आजही आपल्या अक्राळविक्राळ रूपामुळे पर्यटकांच्या मनात धडकी भरवतो. महाराजांनी गुन्हेगारांना शिक्षा देण्यासाठी निवडलेले हे ठिकाण त्यांच्या शिस्तप्रिय आणि न्यायप्रिय राज्यकारभाराची साक्ष देते.