Manish Jadhav
गुजरातच्या जामनगर येथील रणमल तलावाच्या मध्यभागी असलेला हा लाखोटा किल्ला हे राजपूत वास्तुकलेचे एक अद्भूत उदाहरण आहे.
या देखण्या किल्ल्याची निर्मिती 19व्या शतकात (सुमारे 1840 च्या दशकात) नवानगरचे (आताचे जामनगर) तत्कालीन राजे जाम रणमलजी (दुसरे) यांनी केली होती.
केवळ संरक्षणासाठीच नव्हे, तर त्या काळात पडलेल्या भीषण दुष्काळात स्थानिक लोकांना रोजगार आणि मदत मिळवून देण्यासाठी या किल्ल्याचे बांधकाम करण्यात आले होते.
हा किल्ला एका तलावाच्या मध्यभागी स्थित असून, मुख्य जमिनीवरुन किल्ल्यात प्रवेश करण्यासाठी एकच अरुंद पूल बांधण्यात आला होता, जो शत्रूला रोखण्यासाठी उपयुक्त ठरत असे.
किल्ल्याच्या संरक्षणासाठी त्याच्या तटबंदीवर आणि बुरुजांवर शक्तिशाली तोफा तैनात केल्या होत्या, तसेच मध्यवर्ती भागात दारूगोळा साठवण्याची विशेष सोय होती.
स्वातंत्र्यानंतर या किल्ल्याचे रुपांतर एका भव्य संग्रहालयात (लाखोटा म्युझियम) करण्यात आले, जिथे 9व्या ते 18व्या शतकातील प्राचीन शिल्पे आणि शस्त्रे जतन केली आहेत.
किल्ल्याच्या भिंतींवर असलेले ऐतिहासिक भित्तीचित्र, जुनी चित्रे आणि राजा-महाराजांचे अमूल्य पोशाख आजही नवानगरच्या वैभवशाली इतिहासाची साक्ष देतात.