Manish Jadhav
मेवाडचे शासक राणा कुंभा यांनी 15व्या शतकात ( 1443 ते 1458 दरम्यान) या अजस्त्र किल्ल्याची निर्मिती केली होती.
या किल्ल्याचे आरेखन त्या काळातील प्रसिद्ध वास्तुविशारद मंडन यांनी केले होते.
किल्ल्याच्या परिसरात सुमारे 360 पेक्षा जास्त मंदिरे आहेत, ज्यामध्ये 300 जैन आणि उर्वरित हिंदू मंदिरांचा (उदा. नीलकंठ महादेव मंदिर) समावेश होतो.
कुंभलगड किल्ल्याला 36 किलोमीटर लांबीची तटबंदी आहे, जी चीनच्या भिंतीनंतर जगातील दुसरी सर्वात लांब भिंत मानली जाते.
अरावली पर्वतरांगांमध्ये समुद्रसपाटीपासून सुमारे 1100 मीटर उंचीवर असलेला हा किल्ला शत्रूसाठी नेहमीच अभेद्य राहिला.
मेवाडचे महान योद्धा महाराणा प्रताप यांचा जन्म याच किल्ल्यावर झाला होता, त्यामुळे या स्थळाला विशेष ऐतिहासिक महत्त्व आहे.
चित्तोडगडवर आक्रमण होत असे तेव्हा मेवाडचे राजे आश्रयासाठी येथे येत, म्हणून याला मेवाडची 'संकटकालीन राजधानी' म्हटले जाई.
या किल्ल्याची ऐतिहासिक वास्तुकला लक्षात घेऊन युनेस्कोने (UNESCO) 2023 मध्ये याला 'जागतिक वारसा स्थळ' म्हणून घोषित केले.