Sameer Amunekar
मुरुड-जंजिरा हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील एकमेव असा किल्ला आहे, जो कधीही कोणालाच युद्धात जिंकता आला नाही. २२ एकरात पसरलेला हा गड समुद्राच्या लाटांशी गेली अनेक शतके झुंज देत दिमाखात उभा आहे.
चहूबाजूंनी खारे पाणी असूनही जंजिरा किल्ल्याच्या आत दोन मोठी गोड्या पाण्याची तळी आहेत. हे निसर्गाचे आणि प्राचीन स्थापत्यशास्त्राचे एक मोठे आश्चर्य मानले जाते, जे आजही पर्यटकांना थक्क करते.
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी स्वतः या किल्ल्याची पायाभरणी केली होती. मालवणच्या कुरटे बेटावर असलेल्या या किल्ल्याच्या बांधकामात महाराजांनी शिशाचा वापर केला आहे, ज्यामुळे तटबंदी आजही अतिशय भक्कम आहे.
सिंधुदुर्ग किल्ल्याचे खास वैशिष्ट्य म्हणजे येथे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे जगातील एकमेव मंदिर आहे. तसेच या गडावर महाराजांच्या हाताचे आणि पायाचे ठसे आजही जतन केलेले पाहायला मिळतात.
विजयदुर्ग हा कोकणातील सर्वात जुन्या किल्ल्यांपैकी एक आहे. शिलाहार घराण्याने बांधलेला हा किल्ला पुढे कान्होजी आंग्रे यांच्या आरमाराचे मुख्य केंद्र बनला. याला 'पूर्वेकडील जिब्राल्टर' असेही म्हटले जाते.
विजयदुर्ग किल्ल्याचे संरक्षण करण्यासाठी समुद्रात पाण्याखाली १२० फूट लांब आणि सात फूट उंच भिंत बांधलेली आहे. शत्रूची जहाजे या भिंतीला धडकून फुटत असत, हे त्या काळातील संरक्षणाचे उत्तम उदाहरण आहे.
कोकणातील हे किल्ले पाहण्यासाठी नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी हा काळ सर्वोत्तम आहे. पावसाळ्यात समुद्राच्या लाटांमुळे गडावर जाण्यासाठी बोटी बंद असतात. त्यामुळे हिवाळ्याच्या सुट्टीत या ऐतिहासिक वारशाची सफर नक्की करा!