Manish Jadhav
मुलांच्या सर्वांगीण विकासासाठी केवळ बुद्ध्यांक (IQ) असून चालत नाही, तर 'इमोशनल इंटेलिजन्स' (EQ) म्हणजेच भावनिक बुद्धिमत्ता असणे अत्यंत आवश्यक आहे.
मुलांना त्यांच्या भावनांना नाव द्यायला शिकवा. उदाहरणार्थ, त्यांना सांगा की त्यांना जे वाटतंय ते 'राग' आहे, 'आनंद' आहे की 'भीती'. जेव्हा मुलं स्वतःच्या भावना शब्दांत मांडू लागतात, तेव्हा त्यांचा गोंधळ कमी होतो.
"रडू नकोस" किंवा "यात घाबरण्यासारखं काय आहे?" असं म्हणण्याऐवजी, त्यांच्या भावना समजून घ्या. त्यांच्या जागी राहून विचार करा, जेणेकरून त्यांना वाटेल की कोणीतरी त्यांना समजून घेत आहे.
दुसऱ्यांच्या भावना समजून घेणे हा EQ चा महत्त्वाचा भाग आहे. कथा वाचताना किंवा चित्रपट पाहताना मुलांना विचारा, "त्या पात्राला आता काय वाटत असेल?" यामुळे मुलं इतरांचा विचार करायला शिकतात.
जेव्हा मुलं रागावलेली असतात, तेव्हा त्यांना दीर्घ श्वास घ्यायला, 1 ते 10 अंक मोजायला किंवा शांत जागी बसून विचार करायला सांगा. भावनांवर नियंत्रण मिळवणे ही एक कला आहे.
मुलांच्या प्रत्येक अडचणीत स्वतः पडण्याऐवजी, त्यांना विचारा, "तुला काय वाटतं, आपण हे कसं सोडवू शकतो?" यामुळे त्यांचा आत्मविश्वास वाढतो आणि ते परिस्थिती हाताळायला शिकतात.
मुलं उपदेशापेक्षा तुमच्या कृतीतून जास्त शिकतात. जेव्हा तुम्ही तणावात असता किंवा रागात असता, तेव्हा तुम्ही स्वतःला कसं शांत ठेवता, हे मुलं बघून शिकत असतात.
हारणे किंवा चुका करणे ही शिकण्याची एक प्रक्रिया आहे, हे मुलांना समजावून सांगा. अपयशानंतर खचून न जाता पुन्हा प्रयत्न करण्याची वृत्ती म्हणजेच भावनिक कणखरता होय.
विविध 'रोल-प्ले' किंवा बोर्ड गेम्सच्या माध्यमातून मुलांना सामाजिक संवाद आणि संयम शिकवा. खेळताना होणारा आनंद आणि हारल्यामुळे येणारे दुःख या दोन्ही भावना हाताळण्याची त्यांना सवय होऊ द्या.