Manish Jadhav
धाकोबा किल्ला हा सह्याद्रीच्या मुख्य रांगेवर असून तो जुन्नर (घाटमाथा) आणि कोकण यांना जोडणाऱ्या प्राचीन व्यापारी मार्गांवर नजर ठेवण्यासाठी छत्रपती शिवाजी महाराजांनी मोक्याचे ठिकाण म्हणून वापरला.
स्वराज्याच्या दृष्टीने 'नाणेघाट' हा अत्यंत महत्त्वाचा व्यापारी मार्ग होता. या मार्गावरुन होणारी शत्रूची हालचाल रोखण्यासाठी आणि नाणेघाटाच्या संरक्षणासाठी धाकोबा किल्ल्याची तटबंदी आणि टेहळणी बुरुज अत्यंत प्रभावी ठरले.
शिवकाळात जुन्नर भागातील शिवनेरी, जीवधन आणि नाणेघाट यांसोबत धाकोबा हा किल्ला एका संरक्षण साखळीचा भाग होता. शत्रूने घाटावरुन कोकणात उतरण्याचा प्रयत्न केल्यास त्याला रोखण्यासाठी या किल्ल्याचा वापर केला जाई.
धाकोबाचा उभा कडा अत्यंत कठीण आहे. महाराजांच्या 'गनिमी कावा' युद्धपद्धतीनुसार, कमीत कमी सैन्यात जास्तीत जास्त शत्रूला रोखण्यासाठी अशा नैसर्गिकरीत्या दुर्गम किल्ल्यांचे महत्त्व अनन्यसाधारण होते.
मोहिमेदरम्यान मावळ्यांना थांबण्यासाठी आणि रसद साठवण्यासाठी या किल्ल्यावर सुरक्षित जागा करण्यात आल्या होत्या. गडावर आजही असलेल्या पाण्याच्या टाक्या आणि घरांचे अवशेष शिवकालीन वास्तुकलेची साक्ष देतात.
कल्याण आणि भिवंडी हे स्वराज्यातील महत्त्वाचे सुभे जिंकल्यानंतर तिथल्या हालचालींवर उंचीवरून लक्ष ठेवण्यासाठी धाकोबा हे एक उत्तम 'निरीक्षण केंद्र' म्हणून महाराजांच्या सैन्याकडून वापरले गेले.
धाकोबाची चढाई आजही ट्रेकर्सची कसोटी पाहते. शिवकाळात अशा उभ्या कड्यांवरुन चढून जाणारे निष्णात मावळे येथे तैनात असत, जे रात्रीच्या वेळी शत्रूवर अचानक हल्ला करण्यात पटाईत होते.