Manish Jadhav
छत्रपती शिवाजी महाराजांचे पुत्रप्रेम हे केवळ एका पित्याचे प्रेम नव्हते, तर ते स्वराज्याच्या भविष्यासाठी दिलेले संस्कार होते.
आग्र्याच्या नजरकैदेतून निसटताना महाराजांनी बाल संभाजी राजांना सुरक्षित ठेवण्यासाठी आपल्या काळजावर दगड ठेवून त्यांना मथुरेत ठेवले. शत्रू पाठीशी असताना पुत्राच्या प्राणांचे रक्षण करण्यासाठी त्यांनी दाखवलेले हे धैर्य त्यांच्या अफाट प्रेमाचा पुरावा आहे.
महाराजांनी संभाजी महाराजांच्या शिक्षणाकडे विशेष लक्ष दिले. युद्धकलेसोबतच राजकारण, समाजकारण आणि साहित्याचे बाळकडू त्यांनी दिले. यामुळेच संभाजी महाराज अनेक भाषांचे पंडित आणि उत्तम लेखक बनले.
वयाच्या अवघ्या 9व्या वर्षी संभाजी महाराजांना मुघल दरबारात मनसबदार म्हणून पाठवणे, ही महाराजांची रणनीती होती. आपल्या पुत्राने राजकारणातील डावपेच जवळून शिकावेत, हाच त्यामागील पितृत्वाचा हेतू होता.
महाराजांनी संभाजी राजांना अनेक मोहिमांमध्ये आपल्या सोबत नेले. केवळ लाडात न वाढवता, त्यांना रणांगणावरील संघर्षाची सवय लावली, जेणेकरुन स्वराज्याचा वारसदार समर्थ व्हावा.
महाराजांचे पुत्रप्रेम हे शिस्तबद्ध होते. जेव्हा संभाजी महाराजांकडून काही चुका झाल्या, तेव्हा महाराजांनी त्यांना पन्हाळ्यावर नजरकैदेत ठेवले. हे केवळ पुत्राला सुधारण्यासाठी आणि स्वराज्याच्या हितासाठी घेतलेले कठोर पण प्रेमळ पाऊल होते.
संभाजी महाराजांप्रमाणेच महाराजांचे आपल्या धाकट्या पुत्रावर, राजाराम महाराजांवरही खूप प्रेम होते. त्यांच्या बालपणीच त्यांच्यातील नेतृत्वगुणांची महाराजांनी पारख केली होती.
महाराजांच्या आयुष्याच्या अखेरच्या दिवसांतही त्यांच्या मनात संभाजी महाराजांच्या भविष्याबद्दल आणि स्वराज्याच्या सुरक्षिततेबद्दल मोठी काळजी होती. एक पिता म्हणून त्यांना आपल्या पुत्राच्या सामर्थ्यावर पूर्ण विश्वास होता.