दैनिक गोमन्तक डिजिटल
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आपल्या राज्याचा विस्तार करण्यासाठी आणि आदिलशाही व कुतुबशाहीच्या हालचालींना पायबंद घालण्यासाठी १६७७ मध्ये दक्षिण भारताचा वेध घेतला. स्वराज्य दक्षिणेकडे सुरक्षित करणे हा या मोहिमेचा मुख्य हेतू होता.
या मोहिमेदरम्यान महाराजांनी भाग्यानगर (हैदराबाद) येथे जाऊन कुतुबशहाची भेट घेतली. कुतुबशहाने शिवरायांचे अभूतपूर्व आणि भव्य स्वागत केले. येथे दोन्ही राज्यांमध्ये मोगलांविरुद्ध एक गुप्त राजकीय करार झाला.
ही शिवरायांच्या आयुष्यातील सर्वात मोठी आणि दूरवरची लष्करी मोहीम होती. शेकडो मैलांचा प्रवास करत मराठा सैन्याने विजापूर आणि कर्नाटकच्या भूप्रदेशातून कूच केले, ज्याचे नियोजन थक्क करणारे होते.
महाराजांनी तामिळनाडूतील अभेद्य समजला जाणारा 'जिंजीचा किल्ला' कोणताही मोठा रक्तपात न करता आपल्या मुत्सद्दीपणाने जिंकला. हा किल्ला पुढे जाऊन मराठ्यांच्या स्वातंत्र्यसंग्रामात छत्रपती राजाराम महाराजांच्या काळात स्वराज्याची महत्त्वाची राजधानी बनला.
तामिळनाडूतीलच शक्तिशाली 'वेल्लोर' किल्ल्याला मराठा सैन्याने वेढा घातला. हा वेढा तब्बल १४ महिने चालला होता. शेवटी मराठ्यांच्या गनिमी काव्यासमोर आणि चिकाटीसमोर शत्रूला शरणागती पत्करावी लागली.
या मोहिमेदरम्यान महाराजांनी तंजावरचे आपले सावत्र बंधू व्यंकोजी राजे यांची भेट घेतली. सुरुवातीला काही मतभेद आणि संघर्ष झाला, तरीही महाराजांनी अत्यंत संयमाने आणि प्रेमाने व्यंकोजी राजेंना आपल्या पत्रांद्वारे स्वराज्याचे महत्त्व पटवून दिले.
या मोहिमेमुळे पूर्व आणि दक्षिण किनारपट्टीवरील विस्तीर्ण प्रदेश स्वराज्याला जोडला गेला. जिंजी, वेल्लोर, चंदी यांसारखे अनेक महत्त्वाचे किल्ले आणि कोट्यवधी रुपयांचा महसूल देणारा प्रदेश मराठ्यांच्या ताब्यात आला.
दक्षिण दिग्विजय मोहीम ही शिवरायांच्या अफाट दूरदृष्टीचे प्रतीक होती. महाराजांच्या निधनानंतर जेव्हा औरंगजेब संपूर्ण ताकदीनिशी महाराष्ट्र जिंकण्यासाठी चालून आला, तेव्हा याच दक्षिणेतील किल्ल्यांनी मराठ्यांच्या सत्तेला नष्ट होण्यापासून वाचवले.