Manish Jadhav
1427 मध्ये बहामनी साम्राज्याचा सुलतान अहमद शाह वली याने आपली राजधानी गुलबर्ग्याहून बीदरला हलवली आणि या विस्तीर्ण किल्ल्याची उभारणी केली. हा किल्ला बहमनी आणि बरीदशाही कालखंडातील राजकीय घडामोडींचे मुख्य केंद्र होता.
बीदर किल्ल्याच्या बांधकामावर पर्शियन (इराणी) वास्तुकलेचा मोठा प्रभाव पाहायला मिळतो. किल्ल्याच्या रचनेसाठी पर्शियन अभियंते आणि वास्तुविशारदांची मदत घेण्यात आली होती, ज्यामुळे हा किल्ला मध्ययुगीन भारतातील सर्वात सुंदर किल्ल्यांपैकी एक मानला जातो.
या किल्ल्याचे आणि बीदर शहराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे येथील 'कारेज' किंवा 'क्वानात' ही गुप्त जलवाहिनी प्रणाली. पर्शियन तंत्रज्ञानावर आधारित या रचनेमुळे शेकडो वर्षांपूर्वी किल्ल्यात आणि शहरात पाण्याचा अखंड पुरवठा केला जात असे, जो आजही थक्क करतो.
किल्ल्याच्या आत 'रंगिन महाल' (ज्यामध्ये अप्रतिम नक्षीकाम आणि रंगीत फरशा आहेत), 'गगन महाल', 'तख्त महाल' आणि 'सोला खंभा मशीद' या अत्यंत महत्त्वाच्या आणि देखण्या ऐतिहासिक वास्तू आहेत, ज्या तत्कालीन वैभव दर्शवतात.
शत्रूच्या आक्रमणांपासून संरक्षण करण्यासाठी बीदर किल्ल्याला तिहेरी तटबंदी (Triple Moat/Fortification) बांधण्यात आली आहे. किल्ल्याच्या सभोवताली खडकात कोरलेले मोठे चर (खंदक) आहेत, ज्यामुळे शत्रूला हा किल्ला सर करणे जवळजवळ अशक्य होते.
1657 मध्ये मुघल शहजादा औरंगजेबाने बीदर किल्ल्यावर मोठा हल्ला केला होता. तब्बल 27 दिवसांच्या अटीतटीच्या संघर्षानंतर आणि तोफांच्या तोफखान्यानंतर मुघलांनी या किल्ल्यावर आपले नियंत्रण मिळवले आणि हा किल्ला मुघल साम्राज्याचा भाग बनला.
इतिहासाच्या उत्तरार्धात या किल्ल्यावर मराठ्यांचेही वर्चस्व राहिले. 1724 मध्ये हा किल्ला हैदराबादच्या निजामशाहीकडे गेला, परंतु मराठ्यांनी आपल्या सैनिकी मोहिमांदरम्यान अनेकदा या परिसरावर आपले नियंत्रण आणि प्रभाव प्रस्थापित केला होता.