Manish Jadhav
कोल्हापूरपासून सुमारे 65 किमी अंतरावर असलेल्या भुदरगड किल्ल्याची बांधणी शिलाहार राजा भोज (दुसरा) याने केली होती. हा किल्ला एका विस्तीर्ण पठारावर वसलेला आहे.
1667 च्या सुमारास छत्रपती शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला आदिलशाहीकडून जिंकून घेतला. स्वराज्याच्या दक्षिण सीमेच्या संरक्षणासाठी महाराजांनी या किल्ल्याची डागडुजी करुन तो अभेद्य केला.
गडावर एक अत्यंत सुंदर आणि मोठा तलाव आहे, ज्याला 'दूधसागर' म्हणतात. या तलावाचे पाणी कधीही आटत नाही. हे पाणी शुद्ध आणि पांढरट दिसत असल्याने याला हे नाव पडले.
गडावर शिवकालीन पाणी व्यवस्थापनाचा उत्कृष्ट नमुना म्हणजे 'जखीण विहीर'. गडावर येणाऱ्या सैन्याची पाण्याची गरज भागवण्यासाठी या विहिरीची मोठी मदत होत असे.
भुदरगडावर श्री भैरवनाथाचे भव्य मंदिर आहे. हे कोल्हापूरकरांचे श्रद्धास्थान असून दरवर्षी येथे मोठी यात्रा भरते. शिवकाळातही या मंदिराला विशेष महत्त्व होते.
गडाची तटबंदी आजही अनेक ठिकाणी सुस्थितीत आहे. गडाचे मुख्य प्रवेशद्वार आणि बुरुज पाहताना शिवकालीन स्थापत्यशास्त्राचा आणि संरक्षणात्मक दृष्टीकोनाचा अनुभव येतो.
भुदरगड हा ट्रेकर्ससाठी नंदनवन आहे. पावसाळ्यात गडावरुन सभोवतालचा सह्याद्रीचा परिसर आणि वेदगंगा नदीचे खोरे अतिशय विलोभनीय दिसते.
शिलाहार, आदिलशाही आणि शेवटी शिवरायांचे वास्तव्य लाभलेला हा भुदरगड आजही इतिहासाची साक्ष देत उभा आहे. कोल्हापूरच्या पर्यटनात भुदरगडाला एक वेगळे महत्त्व आहे.