Manish Jadhav
भौगोलिक परिस्थितीचा सूक्ष्म अभ्यास करुन महाराजांनी 'गनिमी कावा' ही अशी अचूक रणनिती रचली, ज्यापुढे मुघल आणि आदिलशाहीच्या भल्यामोठ्या फौजाही गुडघ्यावर आल्या.
केवळ तलवारबाजीतच नव्हे तर राज्याचा राज्यकारभार अत्यंत शिस्तबद्ध आणि पारदर्शकपणे चालवण्यासाठी त्यांनी 'अष्टप्रधान मंडळा'ची केलेली अभेद्य रचना आजही प्रशासकीय राजकारणाचा पाया मानली जाते.
परकीय आक्रमकांना समुद्रातच रोखण्यासाठी सिंधुदुर्ग आणि विजयदुर्ग सारखे अभेद्य जलदुर्ग बांधत महाराजांनी स्वदेशी आरमाराची भक्कम पायाभरणी केली आणि भारताच्या सागरी सुरक्षेचा इतिहास बदलला.
सह्याद्रीच्या कड्याकड्यात अभेद्य गडकोट उभारत असतानाच, भीषण दुष्काळातही गडावर पुरेशा पाण्याचा साठा राहावा अशी अत्याधुनिक जलप्रणाली त्यांनी विकसित केली होती.
प्रसंगी शत्रूशी कूटनीतीने वागून आणि योग्य वेळी राजकीय तह करुन आपल्या सैन्याला व राज्याला सुरक्षित ठेवण्याची त्यांची बुद्धिमत्ता विरोधकांना नेहमीच चक्रावून सोडणारी होती.
रयतेला कधीही छळले जाणार नाही याची काळजी घेत त्यांनी शेतसारा पद्धत नियंत्रित केली आणि स्वराज्याला आर्थिकदृष्ट्या पूर्णपणे स्वावलंबी व आत्मनिर्भर बनवले.
शत्रूच्या छावणीत काय हालचाली सुरु आहेत याची कुणकुण आधीच लागणारी आणि अचूक माहिती देणारी बहिर्जी नाईक यांच्या नेतृत्वाखालील गुप्तहेर यंत्रणा ही महाराजांच्या गुप्त बुद्धिमत्तेचा सर्वात मोठा पुरावा होती.